Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (OUN) mogą być łagodne lub złośliwe – zdarza się, że są wynikiem przerzutów z innych narządów. Przez długi czas mogą nie dawać żadnych objawów. Czym są guz mózgu? Czy można go skutecznie leczyć? Jakie są pierwsze objawy nowotworu ? I w końcu – jakie daje rokowania?
Nowotwór mózgu – czym są guzy mózgu?
Guzy mózgu to nowotwory ośrodkowego układu nerwowego. Zmiany te są wynikiem nieprawidłowego rozrostu komórek w mózgu lub strukturach do niego przylegających (nerwy, szyszynka, przysadka mózgowa, opony mózgowo-rdzeniowe).
Guz mózgu może być łagodny lub złośliwy. Ten pierwszy zwykle nie daje przerzutów, jednak może powodować objawy związane z nadmiernym naciskiem na sąsiednie struktury. Guzy złośliwe z kolei mogą naciekać okoliczne tkanki, rosnąć, a także powodować powstawanie przerzutów odległych. Nieleczony guz w głowie mający charakter złośliwy stanowi zagrożenie dla życia pacjenta.
Warto wiedzieć…
W medycynie wyróżniamy guzy pierwotne, które mają swój początek w mózgu oraz nowotwory wtórne ( guzy przerzutowe). Te drugie pochodzą z komórek pochodzących od nowotworów innych narządów.
Rodzaje guzów mózgu ( lokalizacja):
- Oponiak – większość z nich rośnie powoli i ma łagodny charakter.
- Glejak – gwiaździak anaplastyczny , skąpodrzewiaki, wyściółczaki oraz glejaki wielopostaciowe (trzy ostatnie zaliczane są do nowotworów złośliwych).
- Nowotwory splotu naczyniówkowego – mogą być łagodne i złośliwe. Powstają w komórkach wytwarzających płyn mózgowo-rdzeniowy ( rdzenia kręgowego )
- Nowotwory pochodzenia zarodkowego – powstają z komórek pozostałych po rozwoju płodowym. Najczęściej guzy mózgu mogą występować we wczesnym dzieciństwie i mają charakter złośliwy.
- Nowotwory z komórek germinalnych – powstają z komórek rozrodczych. Do tej grupy należą między innymi potworniaki, które zwykle są łagodne.
- Guzy szyszynki – jak sama nazwa wskazuje, wyrastają z szyszynki i często występują u dzieci. Mogą być łagodne lub złośliwe.
- Guzy nerwów czaszkowych i przykręgosłupowych – jednym z nich jest nerwiak nerwu słuchowego.
- Nowotwory regionu siodłowego – rosną w przysadce mózgowej, w pobliżu podstawy mózgu. Do tej grupy należy gruczolak przysadki.
Przyczyny i ryzyko powstawania guzów mózgu
Przyczyny występowania tego typu nowotworów nie są do końca znane. Istnie jednak kilka czynników od których rozwój guzów mózgu zależy, mogą mieć wpływ na powstawanie guzów mózgu. Należą do nich:
- Wiek – moimi pacjentami są zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe. Jest kilka nowotworów mózgu u dzieci (przede wszystkim guzy pochodzenia zarodkowego oraz guzy szyszynki), ale z obserwacji wynika jednak, że znacznie częściej na pozostałe rodzaje raka mózgu zapadają osoby starsze.
- Promieniowanie jonizujące – wcześniejsza radioterapia może zwiększać ryzyko wystąpienia raka mózgu.
- Dziedziczne zespoły uwarunkowane genetycznie – rodzinna polipowatość gruczolakowata, zespół Cowdena, zespół li-fraumeni , zespół Gorlina czy neurofibromatoza typu 1 i 2 mają wpływ na powstawanie nowotworów ośrodkowego układu nerwowego.
- Styczność z substancjami chemicznymi – osoby pracujące w przemyśle gumowym lub elektrycznym są bardziej narażone na zachorowanie. Chemikalia mogą powodować poważne objawy.
Warto wiedzieć…
Wśród czynników ryzyka wymienia się również przebyte urazy głowy oraz zakażenie wirusem HIV. Trwają też badania nad wpływem telefonów komórkowych na zwiększenie ryzyka wystąpienia raka mózgu.
Guz mózgu – objawy nowotworu
Najbardziej charakterystycznym i zarazem najczęściej występującym symptomem jest przewlekły ból głowy, który bywa różnie odczuwany przez różnych pacjentów. Zdarza się jednak, że jego cechą szczególną jest nasilenie w godzinach porannych, zaraz po przebudzeniu. Ból może się też nasilać podczas kaszlu lub wzmożonego wysiłku fizycznego. Wraz z rozrostem guza dolegliwości będą pojawiać się częściej i z większym nasileniem.
Pozostałe objawy, jakie daje rak mózgu są silnie powiązane z jego lokalizacją:
- Guzy płata czołowego dają objawy związane z zaburzeniami zachowania, zmiany osobowości, afazją ruchową oraz stanami depresyjnymi. ( objawy psychiczne)
- Guzy płata ciemieniowego – najbardziej charakterystyczne symptomy to zaburzenia czucia, trudności w pisaniu (agrafia), trudność w wykonywaniu działań arytmetycznych (akalkulia).
- Guzy w okolicy pnia mózgu – u pacjentów z tak umiejscowionym guzem obserwuję zaburzenia czucia i połykania, niedowład spastyczny kończyn oraz niewyraźną mowę.
- Guzy tylnego dołu czaszki – mogą powodować nudności i wymioty, bóle głowy oraz ataksję (niezborność ruchów).
Mówiąc o objawach, muszę wspomnieć o dolegliwościach związanych ze zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym. Czym przejawia się ten stan? Szczególną uwagę należy zwrócić na spowolnienie pracy serca, zaburzenia świadomości i równowagi, a także sztywność karku, drżenie powieki może być objawem na który należy zwrócić uwagę
Pamiętaj, że…
Guz mózgu we wczesnych stadiach choroby może nie dawać żadnych niepokojących objawów. Zdarza się, że objawy pojawiają się dopiero po kilku latach!
Jak wykryć guzy mózgu – diagnostyka ?
Aby postawić diagnozę przeprowadzam szczegółowy wywiad medyczny z pacjentem – to pierwszy i podstawowy krok w diagnostyce raka mózgu. Badanie podmiotowe i przedmiotowe obejmuje ponadto: badania neurologiczne, ocenę stanu sprawności w skali WHO lub Karnofsky’ego oraz badanie dna oka u pacjentów z objawami sugerującymi podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe.
W diagnostyce nowotworów mózgu wykonuje się również badania obrazowe, takie jak:
- rezonans magnetyczny głowy z kontrastem (MRI),
- tomografia komputerowa głowy z kontrastem TK (badanie wykonuje się w przypadku przeciwwskazań do MRI),
- angiografia MR lub TK (badanie umożliwia ocenę położenie guza względem naczyń, co znacznie ułatwia późniejsze leczenie),
- pozytonowa emisyjna tomografia PET (umożliwia ocenę metabolizmu komórek nowotworowych).
Uzupełnieniem diagnostyki mogą być:
- audiometria i badanie błędników,
- badanie okulistyczne,
- badanie płynu mózgowo-rdzeniowego,
- markery nowotworowe,
- elektroencefalografia (w przypadku pacjentów chorych na napady padaczkowe).
Na podstawie wybranych badań zlecam dalsze postępowanie, w tym operację chirurgiczną i badanie histopatologiczne (biopsję).
Metody leczenia nowotworu mózgu
Wybierając metodę leczenia kierujemy się kilkoma kryteriami – w tym rodzajem guza i stopniem jego złośliwości. W tym miejscu muszę zaznaczyć, że leczenie inwazyjne nie zawsze jest konieczne – w przypadku łagodnych guzów mózgu rozwijających się powoli często stosujemy jedynie jego monitorowanie w badaniach obrazowych. Gdy guz nie rośnie i nie powoduje dolegliwości, można pozostawić go jedynie pod obserwacją nawet przez wiele lat.
Metody leczenia stosowane w przypadku nowotworów wymagających natychmiastowej interwencji medycznej to:
- Resekcja guza – operacja chirurgiczna to usunięcie guza zmiany (najlepsze skutki przynoszą zabiegi, podczas których można całkowicie usunąć zmiany) .
- Radioterapia, w tym radiochirurgia stereotaktyczna (gamma knife) – stosowana zazwyczaj jako leczenie uzupełniające nowotworów złośliwych po operacji, a także w przypadku pacjentów u których niemożliwie jest przeprowadzenie zabiegu resekcji.
- Chemioterapia – zwykle stosowana równolegle z radioterapią.
- Terapia celowana – leczenie farmakologiczne, które ma na celu działanie na konkretne komórki nowotworowe.
Warto wiedzieć…
U pacjentów po przebytym leczeniu guz mózgu wymaga jest często niezbędna rehabilitacja. Obejmuje ona m.in.: fizjoterapię, terapię zajęciową lub psychoterapię.
Rokowania u pacjentów z guzem mózgu
Diagnoza brzmiąca „rak mózgu” dla wielu pacjentów jest szokiem. Często pierwszym pytaniem jest właśnie to o szanse na przeżycie. W przypadku nowotworów mózgu nie mogę jednoznacznie powiedzieć jakie są rokowania, zależne są od złośliwości guza. Wynika to z faktu, iż guzy mózgu to dość duża grupa nowotworów o zróżnicowanym przebiegu. W przypadku łagodnych zmian, takich jak na przykład oponiaki rokowania są zwykle bardzo dobre, ale nawet nowotwory złośliwe mózgu są obecnie leczone i u wielu pacjentów z dobrym skutkiem. Należy pamiętać, że każdy przypadek jest indywidualny – najbardziej wiarygodnym źródłem informacji jest lekarz prowadzący, który zna indywidualną historię choroby konkretnego pacjenta.
Źródła:
- Wiercińska, M. (2025, 4 marca). Guzy mózgu – rodzaje, objawy, leczenie, rokowanie. MP.pl.
- Raport Nowotwory złośliwe mózgu – analiza epidemiologiczna. (2025).
- (2010). Nowotwory mózgu – epidemiologia, diagnostyka i leczenie. [PDF]. Publikacja akademicka.
