Niewielki fragment tkanki może tak wiele powiedzieć o stanie naszego zdrowia. Często powtarzam to moim pacjentom, zlecając im badania histopatologiczne. Dzięki dokładnej analizie mikroskopowej fragmentu tkanki pobranej podczas biopsji lub operacji jesteśmy w stanie odkryć źródło problemu i dobrać odpowiednie leczenie, co może zaawansować skuteczność terapii. Co to jest badanie histopatologiczne? Na czym polega? Co wykrywa? W jakich sytuacjach zlecam jego wykonanie swoim pacjentom? W tym tekście odpowiadam na te i inne pytania.
Badanie histopatologiczne – co to takiego?
Badanie histopatologiczne to badanie jedno z najważniejszych stosowanych w diagnostyce chorób, w szczególności tych o podłożu nowotworowym. W dużym skrócie, polega na wycięciu fragmentu tkanki i jej ocenie pod mikroskopem. Procedura ta daje szansę oceny przestrzennej zmian, które pojawiły się w tkance.
Badania histopatologiczne charakteryzują się także wysoką dokładnością diagnostyczną – jednoznacznie potwierdzają lub wykluczają chorobę nowotworową. Pozwalają też określić rodzaj nowotworu i stopień złośliwości raka, co jest kluczowe dla skuteczności leczenia. To jednak nie wszystko! Możemy także zaawansować nasze metody diagnostyczne. Badanie umożliwia również rozpoznanie zmian zapalnych i zwyrodnieniowych obecnych w organizmie, w tym znamion na skórze.
Warto wiedzieć…
W Polsce nowotwory są przyczyną ponad 25% zgonów. To dlatego wczesne wykrycie choroby jest tak ważne – pozwala szybko wdrożyć leczenie, a to znacząco zwiększa szanse na przeżycie.
Na czym polega badanie histopatologiczne? Przebieg i przygotowanie
Pierwsze pytanie, jakie zwykle słyszę od moich pacjentów, dotyczy przygotowania do badania. Tutaj niestety nie mam jednoznacznych wskazań, ponieważ przygotowanie do pobrania materiału zależy od kilku czynników – w tym rodzaju tkanki, która ma być poddana ocenie mikroskopowej. Wszystko zależy też od metody pobrania samego materiału. To, co mogę doradzić wszystkim pacjentom, to to, że przed badaniem powinni zgłosić lekarzowi fakt występowania wszystkich chorób przewlekłych oraz pokazać listę przyjmowanych leków (zwłaszcza tych przeciwbólowych i przeciwkrzepliwych, które mogą być podawane za pomocą strzykawki). Dodatkowo przed wykonaniem biopsji cienko- czy gruboigłowej należy wykonać badania z krwi, takie jak morfologia krwi obwodowej, układ krzepnięcia (APTT, INR, fibrynogen) i oznaczenie grupy krwi. Szczegółowe wytyczne przekazuje zawsze lekarz zlecający badanie.
Badanie histopatologiczne przebiega kilkuetapowo. Pierwszy etap to pobranie materiału. Następnie pobrana próbka zostaje odpowiednio utrwalona, a z niej przygotowuje się tzw. preparat histopatologiczny – cienki fragment tkanki umieszczony na szkiełku mikroskopowym. Preparat jest następnie barwiony i analizowany przez patomorfologa, który ocenia obecność ewentualnych zmian nowotworowych, stan zapalny lub inne nieprawidłowości. Badamy To właśnie jakość i prawidłowe przygotowanie preparatu w dużym stopniu decydują o wiarygodności całego badania.
Metody pobierania materiału do badań histopatologicznych
W zależności od tego, gdzie znajduje się podejrzana zmiana, mogę zaproponować różne metody pobrania materiału. Czasem wystarczy cieniutka igła i krótki zabieg w gabinecie, innym razem potrzebna jest większa próbka – wtedy korzystamy z grubszej igły albo pobieramy wycinek podczas operacji. Oto różne metody pobierania próbek, w tym biopsję aspiracyjną cienkoigłową, wraz z najważniejszymi informacjami na ich temat:
- Biopsja cienkoigłowa – materiał pobierany jest od pacjenta za pomocą igły o grubości od 0,4 mm do 0,6 mm (często pod kontrolą USG). . Ze względu na średnicę igły niemożliwe jest pobranie całych fragmentów tkanki, co uniemożliwia przeprowadzenie oceny utkania tkankowego, zwłaszcza gdy używana jest cienka igła przytwierdzona do strzykawki. Ta metoda wykorzystywana jest zwykle do rozpoznawania niewielkich zmian w obrębie tarczycy, piersi czy ślinianek.
- Biopsja gruboigłowa – w tym przypadku do badania wykorzystuje się igłę o średnicy dużo większej niż w przypadku biopsji cienkoigłowej. Metoda ta znajduje zastosowanie w diagnostyce zmian w piersiach, nerkach czy prostacie.
- Biopsja aspiracyjna szpiku – metodę tę stosujemy u pacjentów z podejrzeniem białaczki. Polega na pobraniu materiału za pomocą specjalnej igły. Niewielką ilość szpiku kostnego pobiera się zwykle z talerza kości biodrowej.
- Biopsja trepanowa (zwana również wiertarkową) – stosowana w celu pobrania większego fragmentu tkanki. Metodę tę wykorzystuje się w diagnostyce zmian zlokalizowanych w kościach.
- Biopsja szczoteczkowa (złuszczeniowa) – tkanka pobierana jest od pacjenta za pomocą przyrządu przypominającego szczoteczkę. Metoda jest stosowana w przypadku narządów, w których inne rodzaje biopsji są obarczone powikłaniami. Stosuje się ją w badaniu oskrzeli, dróg żółciowych oraz szyjki macicy.
Warto wiedzieć…
Materiał do badania może być pobrany także podczas operacji, w tym przy użyciu biopsji wycinającej. Podejrzaną zmianę lub guz można wówczas wyciąć w całości i przekazać do badań histopatologicznych wycinki z różnych punktów zmiany. Pobranie wycinka tkanki do badania można wykonać z dowolnego miejsca skóry, w tym jamy ustnej, czy narządów płciowych.
Pobrana próbka tkanki jest następnie umieszczana w specjalnym utrwalaczu. W laboratorium przechodzi proces specjalnej obróbki i poddawana jest ocenie pod mikroskopem. Patomorfolog może nie tylko dogłębnie zbadać próbkę, ale również poddać ją dodatkowym analizom – na przykład zastosować na niej wybrane odczynniki. Na wynik badania histopatologicznego należy poczekać od kilku do nawet kilkunastu dni roboczych.
Warto wiedzieć…
Biopsja może odbywać się przy pomocy ultrasonografii lub bez niej.
Badanie wykonuje się w warunkach ambulatoryjnych (biopsja aspiracyjna cienkoigłowa i biopsja gruboigłowa). W innych przypadkach często potrzebna jest hospitalizacja (pacjent podczas zabiegu wymaga znieczulenia, w tym stosowania strzykawki).
Wskazania i przeciwwskazania do wykonania badania histopatologicznego
Badanie histopatologiczne może być wykonywane zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Zwykle zlecam je w sytuacji:
- podejrzenia lub rozpoznania zmian nowotworowych,
- podejrzenia zmian zwyrodnieniowych,
- przeprowadzania diagnostyki stanów zapalnych o różnym stopniu nasilenia,
- śledzenia postępów w leczeniu.
Czy istnieją jakieś przeciwwskazania? Na to pytanie zawsze odpowiadam pacjentom, że nie ma szczególnych przeciwwskazań do wykonania tego badania. Wyjątkiem są sytuacje, gdy do wykonania badań histopatologicznych konieczny byłby zabieg chirurgiczny – wówczas mogą pojawić się przeciwwskazania (na przykład zaburzenia krzepliwości krwi czy też ciąża).
Warto wiedzieć…
Biopsja wykonywana jest w sytuacji, gdy lekarz na podstawie innych badań diagnostycznych nie jest w stanie postawić jednoznacznej diagnozy, co może obejmować także znamię na skórze.
Czy biopsja boli? Jakie są możliwe powikłania?
To jedno z najczęstszych pytań, które słyszę od pacjentów – i bardzo zrozumiałe. Odpowiedź brzmi: biopsja zazwyczaj nie boli, ale wszystko zależy od rodzaju badania i indywidualnego progu bólu pacjenta. Biopsja cienkoigłowa jest zdecydowanie najmniej inwazyjna i zwykle nie wymaga podawania znieczulenia – pacjenci odczuwają wówczas ukłucie, jak przy zastrzyku. Biopsja gruboigłowa może być już bardziej odczuwalna, dlatego podczas zabiegu może zostać zastosowane znieczulenie miejscowe.
Ważną dla pacjentów kwestią jest także aspekt potencjalnych powikłań. W tym miejscu muszę wszystkich uspokoić. Badanie histopatologiczne, a właściwie samo pobranie materiału, nie niesie za sobą żadnych poważnych skutków ubocznych. W rzadkich przypadkach pacjenci obserwują powstanie krwiaka w miejscu wkłucia igły lub dolegliwości bólowe.
Co wykrywa badanie histopatologiczne? Jak interpretować wyniki histopatologiczne?
Badanie histopatologiczne pozwala wykryć i określić charakter zmian nowotworowych (m.in. odróżnić nowotwór łagodny od złośliwego). Procedura wykrywa ponadto:
- choroby zapalne i zwyrodnieniowe, w tym choroby nerek, przewodu pokarmowego czy wątroby,
- nowotwory skóry (np. czerniaka) oraz inne zmiany skórne o charakterze zapalnym lub zwyrodnieniowym,
- polipy i nadżerki.
Wyniki zawsze należy odczytywać w odniesieniu do wstępnego rozpoznania, stawianego przez lekarza, aby ocenić ewentualne zmiany chorobowe. Wynik badania histopatologicznego może być różny. Jeśli w rozpoznaniu lekarz podejrzewa, na przykład nowotwór złośliwy skóry, to otrzymany wynik potwierdza tę diagnozę lub ją obala. W opisie ujęte są ponadto rodzaje komórek, struktura tkanek oraz ewentualne niepokojące zmiany. W przypadku nowotworów patolog może zastosować klasyfikację TNM lub grading (np. G1–G3). Opis badania histopatologicznego zawiera wiele specjalistycznych nazw, dlatego samemu nie należy należy interpretować wyniku histopatologicznego. Interpretację najlepiej pozostawić lekarzowi.
FAQ
Jaki jest czas oczekiwania na wyniki badania histopatologicznego?
Czas oczekiwania na wynik badania histopatologicznego wynosi zwykle od 7 do 14 dni roboczych, w zależności od rodzaju próbki i procedur laboratoryjnych. W przypadku konieczności wykonania dodatkowych analiz, takich jak ocena ekspresji PD-L1 czy badania molekularne, czas ten może wydłużyć się do zaawansować skuteczności leczenia. 3–4 tygodni. Warto zawsze zapytać w laboratorium o przewidywany termin wydania wyniku.
Czy badanie histopatologiczne wykryje raka?
Tak, badanie histopatologiczne pozwala potwierdzić lub wykluczyć obecność komórek nowotworowych, a także określić ich typ i stopień złośliwości, co jest kluczowe w diagnozie raka.
Badanie histopatologiczne – cena
Cena badania histopatologicznego waha się od około 150 do 400 zł, w zależności od rodzaju próbki i placówki. W przypadku badań wykonywanych w ramach NFZ jest ono bezpłatne.
Źródła:
- https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/badania/badanie-histopatologiczne-co-to-jest-przebieg-i-wyniki-badania-histopatologicznego-aa-aX6q-V3HP-tWKy.html
- https://swiatzdrowia.pl/baza-badan/badanie-histopatologiczne-wskazania-przygotowanie-przebieg-badan/
