Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) – nowoczesne badanie PET w onkologii, zastosowanie pozytonowej tomografii emisyjnej w medycynie

Czy wiesz, że badanie PET potrafi wykryć nawet pojedyncze komórki nowotworowe? Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) to jedno z najbardziej precyzyjnych badań obrazowych stosowanych dziś w onkologii. Dzięki niej lekarze mogą wykryć nowotwór na bardzo wczesnym etapie, zanim da jakiekolwiek objawy.

Czym jest pozytonowa tomografia emisyjna (PET)?

Pozytonowa tomografia emisyjna, nazywana też skrótem PET (Positron Emission Tomography), to technika obrazowania, która pozwala lekarzom nie tylko zobaczyć narządy, ale także sprawdzić, jak pracują komórki w organizmie.
To jedno z najbardziej precyzyjnych badań wykorzystywanych dziś w onkologii i innych dziedzinach medycyny, w tym kardiologii czy neurologii.

W przeciwieństwie do klasycznej tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego, które pokazują budowę narządów, badanie PET ukazuje ich aktywność metaboliczną – czyli zużycie energii i poziom przemian w tkankach. Dzięki temu pozwala wcześniej wykryć nowotwór lub ocenić, czy zastosowane leczenie przynosi efekt.

Jak działa pozytonowa tomografia emisyjna (PET)?

– Zanim rozpocznie się badanie, pacjentowi podaje się niewielką ilość substancji radioaktywnej, tzw. radiofarmaceutyk – najczęściej jest to glukoza połączona z izotopem fluoru. Komórki w organizmie „pobierają” tę glukozę, ponieważ wykorzystują ją jako źródło energii. Komórki nowotworowe, które mają bardzo szybki metabolizm, pobierają jej znacznie więcej niż zdrowe tkanki. –

Komputer analizuje  dane i tworzy trójwymiarowy obraz, pokazujący miejsce i intensywność metabolizmu glukozy w poszczególnych narządach.

Zastosowanie pozytonowej tomografii emisyjnej w diagnostyce onkologicznej

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) ma dziś ogromne znaczenie w onkologii. To badanie, które pozwala nie tylko wykryć nowotwór, ale też dokładnie określić jego rozległość oraz stopień zaawansowania choroby.

Zastosowanie pozytonowej tomografii emisyjnej obejmuje:

• Rozpoznanie pierwotnego raka i określenie jego położenia
• Ocenę stopnia zaawansowania nowotworu
• Wykrycie przerzutów do kości, płuc czy wątroby
• Planowanie radioterapii – dokładne wyznaczenie obszaru napromieniania
• Monitorowanie efektów leczenia – PET daje także możliwość kontroli skuteczności terapii po chemioterapii lub operacji

Pozytonową tomografię emisyjną stosuje się w diagnostyce wielu typów nowotworów:

1. Rak piersi – PET pozwala wykryć drobne przerzuty do węzłów chłonnych, kości i narządów wewnętrznych.

2. Rak prostaty – badanie PET z użyciem specjalnych radioznaczników (np. PSMA) pomaga w ocenie przypadku raka prostaty i jego nawrotów.

3. Rak szyjki macicy i rak głowy i szyi – PET umożliwia dokładne zaplanowanie zabiegu operacyjnego lub radioterapii.

4. Chłoniaki – u tych pacjentów badanie PET jest podstawowym narzędziem do oceny skuteczności leczenia i planowania terapii.

Jaka przygotować się do badania PET?

Odpowiednie przygotowanie do pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) ma ogromne znaczenie dla jakości uzyskanych wyników.

1. Nie należy spożywać kofeiny, alkoholu ani napojów energetycznych na 24 godziny przed badaniem.
2. Na 6 godzin przed badaniem PET pacjent powinien pozostać na czczo – nie należy jeść ani pić niczego poza niewielką ilością niegazowanej wody.
3. Stałe leki można przyjąć rano z łykiem wody, chyba że lekarz zaleci inaczej.
4. W dniu badania należy unikać żucia gumy i palenia papierosów – mogą one wpłynąć na metabolizm i wychwyt glukozy.
5. Dzień przed badaniem zaleca się unikać intensywnego wysiłku fizycznego, stresu i dużych posiłków bogatych w węglowodany (np. makaron, słodycze, pieczywo).
6. Jeśli pacjent ma cukrzycę, poziom glukozy we krwi musi być stabilny – zbyt wysoki poziom może zakłócić wynik badania. W takich przypadkach lekarz dopasowuje termin i porę badania indywidualnie.
7. W dniu badania warto ubrać się wygodnie i usunąć wszystkie metalowe elementy (biżuteria, zegarek, pasek, spinki), ponieważ mogą zakłócać pracę aparatu.

Po zakończeniu badania pozytonowej tomografii emisyjnej zaleca się wypicie dużej ilości wody (1–1,5 litra) w ciągu kilku godzin, aby szybciej wydalić izotop z organizmu.

Przeciwwskazania do wykonania pozytonowej tomografii emisyjnej (PET)

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) to bezpieczne i nieinwazyjne badanie diagnostyczne, jednak – jak każda procedura w medycynie nuklearnej – ma pewne ograniczenia. W większości przypadków można je wykonać po odpowiednim przygotowaniu, ale są sytuacje, w których badanie należy odroczyć lub przeprowadzić ze szczególną ostrożnością.

1. Ciąża – to główne przeciwwskazanie do badania PET. Podczas procedury wykorzystuje się dawkę promieniowania jonizującego oraz radiofarmaceutyk, który może przenikać przez łożysko.
   Badanie wykonuje się u kobiet ciężarnych wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, gdy korzyść zdrowotna przeważa nad potencjalnym ryzykiem.
2. Karmienie piersią – po podaniu izotopu zaleca się przerwę w karmieniu przez 24 godziny, ponieważ śladowe ilości substancji mogą przenikać do mleka.
   Alergia na składniki radiofarmaceutyku – choć zdarza się bardzo rzadko, może stanowić przeciwwskazanie do badania.
3. Cukrzyca – poziom glukozy we krwi musi być stabilny. Zbyt wysoki może zakłócić wychwyt radiofarmaceutyku przez komórki i zafałszować wynik.
   W takich przypadkach lekarz planuje wykonanie badania PET w odpowiednim czasie po podaniu insuliny lub posiłku.
4. Choroby nerek i wątroby – mogą spowolnić usuwanie izotopu z organizmu. Przed badaniem warto przekazać wyniki badań biochemicznych.
   Stan po niedawnej chemioterapii lub radioterapii – badanie PET wykonuje się zazwyczaj po upływie 2–3 tygodni od zakończenia leczenia, aby uzyskać wiarygodny obraz metabolizmu.
5. Zakażenia lub stany zapalne – aktywne infekcje mogą powodować zwiększony wychwyt glukozy i sprawić, że obraz będzie trudniejszy do interpretacji.

Jak przebiega wykonanie badania PET?

Cała procedura trwa zwykle od 2 do 3 godzin, a samo obrazowanie — zaledwie kilkanaście minut.

1. Rejestracja i przygotowanie pacjenta – po przybyciu do ośrodka pacjent zgłasza się do rejestracji i przekazuje skierowanie. Technik lub pielęgniarka mierzy poziom glukozy we krwi. Pacjent trafia do specjalnego pokoju przygotowawczego.
2. Podanie radiofarmaceutyku – po podaniu środka pacjent odpoczywa w spokojnym, przyciemnionym pomieszczeniu przez około 50–60 minut, aby substancja równomiernie rozprowadziła się w organizmie i zgromadziła w tkankach.
3. Badanie – Po okresie oczekiwania pacjent przechodzi do sali z skanerem PET. Pacjent musi leżeć nieruchomo, aparat wykonuje wtedy serię zdjęć. Badanie trwa zwykle od 15 do 30 minut.

Jak interpretować wyniki badania PET?

Po wykonaniu badania PET pacjent otrzymuje wynik w postaci opisu oraz płyty lub elektronicznego zapisu z obrazami. Wynik nie zawsze oznacza jednoznaczną diagnozę, dlatego niezbędna jest konsultacja z lekarzem.

Opis zawiera zazwyczaj informacje o:

• Miejscach zwiększonego wychwytu glukozy
• Lokalizacji ewentualnego guza lub przerzutów
• Porównaniu wyników z wcześniejszymi badaniami
• Ewentualnych zaleceniach co do dalszej diagnostyki lub planowania leczenia

W opisie badania pojawiają się często określenia, które mogą brzmieć niepokojąco, ale nie zawsze oznaczają coś złego. Oto kilka najczęstszych:

1. „Zwiększony wychwyt FDG” – oznacza, że dana tkanka zużywa więcej glukozy; nie zawsze oznacza nowotwór, może też świadczyć o stanie zapalnym.
2. „Brak patologicznego wychwytu” – wynik prawidłowy, bez cech aktywności nowotworowej.
3. „Zmiana metabolicznie czynna” – wskazuje obszar wymagający dalszej oceny lub porównania z poprzednimi badaniami.

Źródła:

• Nukleomed. (2025). Badanie PET-CT | Warszawa.
• https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/pet-co-to-za-badanie-na-czym-polega-i-kiedy-znajduje-zastosowanie/
• Cleveland Clinic. (2022, October 19). PET Scan: What It Is, Types, Purpose, Procedure & Results. Cleveland Clinic.