Scyntygrafia kości – wszystko, co warto wiedzieć przed badaniem

Czy byłbyś w stanie dostrzec pierwsze oznaki choroby kości, zanim pojawi się ból lub ograniczenie ruchu? Tak – i właśnie do tego służy scyntygrafia kości. To badanie wykorzystuje nowoczesną technologię, aby uchwycić zmiany niewidoczne w tradycyjnych zdjęciach rentgenowskich. Dzięki temu lekarze mogą wykryć urazy, stany zapalne czy przerzuty nowotworowe na bardzo wczesnym etapie, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze. 

Scyntygrafia kości – co to jest?

Scyntygrafia kości, nazywana też badaniem scyntygraficznym kośćca, to metoda diagnostyczna medycyny nuklearnej, która pozwala wykryć zmiany w układzie kostnym na bardzo wczesnym etapie rozwoju choroby. W trakcie badania pacjentowi podaje się dożylnie niewielką dawkę radioznacznika (kontrast), który wraz z krwią dociera do kości. Miejsca o zwiększonym lub zmniejszonym metabolizmie kostnym wychwytują inną ilość znacznika, co jest rejestrowane przez specjalną kamerę gamma. Wynikiem badania jest obraz kośćca (scyntygram), na którym nieprawidłowości uwidaczniają się jako obszary jaśniejsze lub ciemniejsze niż otaczające je zdrowe tkanki.

Scyntygrafia kości – jakie choroby wykrywa?

Lekarze zlecają scyntygrafię kości w wielu sytuacjach, szczególnie gdy inne metody obrazowania nie dają jednoznacznych odpowiedzi. Badanie to pomaga:

• Wykryć raka kości lub sprawdzić, czy nowotwór z innej części ciała (np. piersi, płuc czy prostaty) dał przerzuty do kości.
• Ustalić przyczynę i dokładną lokalizację niewyjaśnionego bólu kości, np. przewlekłego bólu krzyża.
• Precyzyjnie określić miejsce nieprawidłowości w złożonych strukturach kostnych, takich jak stopy czy kręgosłup (często w połączeniu z tomografią komputerową lub rezonansem magnetycznym).
• Zdiagnozować złamania niewidoczne w badaniu RTG, w tym złamania zmęczeniowe czy złamania szyjki kości udowej.
• Wykryć uszkodzenia kości spowodowane infekcjami lub chorobami metabolicznymi.

Scyntygrafia kości – jakie nowotwory najczęściej wykrywa badanie?

Scyntygrafia kości znajduje zastosowanie zarówno w diagnostyce nowotworów pierwotnych kości, jak i przerzutów z innych narządów. 

Nowotwory pierwotne kości:

• Mięsak kościopochodny – złośliwy nowotwór kości, najczęściej zajmujący kości długie.
• Chrzęstniakomięsak – nowotwór wywodzący się z tkanki chrzęstnej, często zajmujący miednicę, żebra i kości ramienne.
• Mięsak Ewinga (Ewing’s sarcoma) – agresywny nowotwór kości i tkanek miękkich.
• Guz olbrzymiokomórkowy (giant cell tumor) – zwykle łagodny, ale może mieć postać złośliwą, często lokalizuje się w nasadach kości długich.
• Szpiczak mnogi (myeloma) – nowotwór komórek plazmatycznych, prowadzący do licznych zmian w kościach płaskich i kręgosłupie.

Przerzuty nowotworowe do kości:

• Rak piersi – często zajmuje kręgosłup, miednicę, żebra.
• Rak prostaty – w zaawansowanych stadiach często daje przerzuty kostne.
• Rak płuca – może rozsiewać się do układu kostnego.
• Rak nerki – przerzuty często występują w kręgosłupie i kościach długich.
• Rak tarczycy – niektóre typy mają skłonność do tworzenia ognisk w kościach.

Scyntygrafia kości – ile kosztuje?

Badanie scyntygraficzne kości może być wykonywane zarówno w ramach refundacji NFZ, jak i odpłatnie w placówkach prywatnych. W przypadku wyboru opcji komercyjnej koszt badania zazwyczaj mieści się w przedziale około 600–800 zł.

Scyntygrafia kości –  jak się przygotować do badania?

Aby badanie scyntygraficzne kości przebiegło prawidłowo i dało wiarygodny wynik, warto pamiętać o kilku zasadach:

• Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach – zarówno na receptę, jak i bez recepty, a także o suplementach diety, witaminach i ziołach.
• Zgłoś wszelkie alergie, niedawno przebyte infekcje lub inne problemy zdrowotne.
• Kobiety powinny poinformować, jeśli są w ciąży lub karmią piersią.
• Podczas karmienia piersią konieczne jest czasowe (na 1–2 dni) podanie dziecku mleka modyfikowanego i wyrzucanie odciągniętego pokarmu, aż radioznacznik opuści organizm.
• Powiedz lekarzowi, jeśli w ciągu ostatnich 4 dni przyjmowałeś lek zawierający bizmut, miałeś wykonane badanie RTG z kontrastem barytowym. Te substancje mogą zakłócić wynik scyntygrafii kości.
• Ogranicz picie płynów na około 4 godziny przed badaniem – po podaniu radioznacznika otrzymasz zalecenie wypicia większej ilości wody.
• Przygotuj się na oczekiwanie – między wstrzyknięciem radioznacznika a samym badaniem może minąć kilka godzin. Zabierz książkę, gazetę lub coś do pracy, aby umilić sobie czas.
• Załóż wygodne ubranie – podczas badania otrzymasz fartuch szpitalny.
• Zdejmij biżuterię i metalowe przedmioty – mogą one zaburzać obraz uzyskany w trakcie badania.
• Stosuj się do indywidualnych zaleceń przekazanych przez lekarza lub technika – mogą one różnić się w zależności od rodzaju badania scyntygraficznego.

Scyntygrafia kości –  jak przebiega badanie?

W razie potrzeby pielęgniarka lub technik zakłada wenflon (wkłucie dożylne) w ręce lub ramieniu. Następnie dożylnie podaje się radioznacznik (kontrast), który przemieszcza się wraz z krwią i wiąże z tkanką kostną.

Etapy badania:

1. Podanie radioznacznika – po iniekcji trzeba odczekać, aby substancja rozprzestrzeniła się w organizmie i dotarła do kości.
2. Picie dużej ilości płynów – w tym czasie zaleca się wypicie 4–6 szklanek wody, aby usunąć z organizmu nadmiar radioznacznika, który nie trafił do kości.
3. Opróżnienie pęcherza – tuż przed skanowaniem konieczne jest oddanie moczu, aby uniknąć „przesłaniania” obrazu kości miednicy przez radioznacznik w pęcherzu.
4. Skanowanie – podczas badania pacjent leży nieruchomo na stole diagnostycznym, a specjalna kamera (gamma kamera) wykonuje serię zdjęć kości. Kamera może obracać się wokół ciała lub pozostawać w jednej pozycji.
5. Zmiana pozycji ciała – w zależności od zakresu badania, konieczne może być kilkukrotne ułożenie ciała w inny sposób.
6. Trójfazowa scyntygrafia – w niektórych przypadkach zdjęcia wykonuje się w trzech etapach: w trakcie podawania radioznacznika, bezpośrednio po iniekcji oraz po 3–5 godzinach.
7. Dodatkowe zdjęcia – czasem technik prosi o wykonanie dodatkowych ujęć w celu lepszego zobrazowania określonych obszarów.

Scyntygrafia kości – ile trwa?

Czas trwania scyntygrafii kości zależy od celu badania i rodzaju użytego radioznacznika.
Standardowo procedura przebiega w następującyhc etapach:

1. Podanie radioznacznika – trwa zaledwie kilka minut i odbywa się w formie dożylnego zastrzyku.
2. Oczekiwanie na rozprowadzenie radioznacznika – zazwyczaj wynosi od 2 do 4 godzin. W tym czasie pacjent może opuścić pracownię, ale musi pić dużo wody, aby radioznacznik dobrze rozprzestrzenił się w organizmie.
3. Samo badanie scyntygraficzne – wykonywane przy pomocy specjalnej gammakamery. Trwa średnio od 30 do 60 minut, w zależności od liczby obrazowanych obszarów.

Łącznie należy więc zarezerwować sobie od 3 do 5 godzin na całą procedurę

Scyntygrafia kości – ile się czeka na wynik?

Czas oczekiwania na wynik scyntygrafii kości zazwyczaj wynosi około tygodnia. Opis badania jest wydawany w uzgodnionym terminie, który zazwyczaj mieści się w przedziale kilku dni roboczych.

Scyntygrafia kości – czego można się spodziewać w trakcie i po badaniu? 

Podczas zakładania wkłucia dożylnego można poczuć lekkie ukłucie igły. W momencie podania radioznacznika możliwe jest także krótkotrwałe uczucie chłodu przesuwającego się wzdłuż ramienia. 

– Sama scyntygrafia kości jest badaniem bezbolesnym i nie wymaga znieczulenia. Sedacja (podanie leków uspokajających) stosowana jest wyjątkowo rzadko. U niektórych pacjentów z bólem kości lub stawów konieczność pozostania w jednej pozycji może powodować dyskomfort – w takiej sytuacji warto spróbować rozluźnić się poprzez spokojny, głęboki oddech. –

W przypadku dzieci trudność może sprawiać konieczność pozostania nieruchomo przez kilka minut. Dlatego rodzice mogą być obecni w sali, aby pomóc dziecku zachować spokój.

Po badaniu, jeśli lekarz nie zaleci inaczej, można wrócić do codziennych zajęć. Radioznacznik ulega stopniowemu rozpadowi i jest wydalany z organizmu wraz z moczem lub kałem w ciągu kilku godzin lub dni. Aby przyspieszyć jego usuwanie, zaleca się wypicie większej ilości wody w pierwszych godzinach po badaniu.

Scyntygrafia kości – czy jest szkodliwa? 

Scyntygrafia kości jest uznawana za badanie bezpieczne, a skutki uboczne występują rzadko. Mimo to mogą pojawić się drobne, przemijające dolegliwości:

• Dyskomfort lub ból w miejscu wkłucia po podaniu radioznacznika.
• Zaczerwienienie lub niewielki obrzęk w okolicy iniekcji, ustępujące samoistnie.
• Reakcje alergiczne na radioznacznik – występują bardzo rzadko.
• Minimalna ekspozycja na promieniowanie – nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowych osób.
• Ryzyko dla kobiet w ciąży i karmiących piersią – radioznacznik może przenikać do mleka lub wpływać na płód.

Scyntygrafia kości stanowi ważny element nowoczesnej diagnostyki obrazowej, oferując lekarzom możliwość dokładnej oceny stanu zdrowia pacjenta w krótkim czasie. Dzięki niej można nie tylko postawić trafną diagnozę, ale również monitorować postępy leczenia i skuteczność terapii. Rozwój technologii medycyny nuklearnej sprawia, że badanie to staje się coraz bardziej dostępne i dopasowane do potrzeb różnych grup pacjentów, wspierając szybkie podejmowanie decyzji klinicznych.

Źródła:

• https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/leczenie-szpitalne/badania-medycyny-nuklearnej/
• https://www.nio.gov.pl/pacjent/diagnostyka/diagnostyka-obrazowa/
• Zakład Medycyny Nuklearnej Uniwersytetu Medycznego. (2021). Scyntygrafia układu kostnego – informacje dla pacjenta.