Scyntygrafia w onkologii

Wyobraź sobie badanie, które pokazuje, jak pracują organy od środka,  to właśnie scyntygrafia. Metoda ta wykorzystuje podany dożylnie radioznacznik i gammakamerę do obrazowania rozmieszczenia substancji w organizmie, co pozwala ocenić aktywność metaboliczną tkanek i wspomaga rozpoznanie chorób, w tym nowotworów.

Co to jest scyntygrafia?

To obrazowa metoda diagnostyczna wykorzystywana w medycynie nuklearnej, która pokazuje jak pracuje narząd, a nie tylko jak wygląda. W trakcie badania do organizmu pacjenta trafia radiofarmaceutyk, czyli preparat znakowany radioizotopem, podany najczęściej dożylnie. Substancja ta gromadzi się w określonych tkankach, a jej rozmieszczenie jest rejestrowane przez specjalną gammakamerę.

Dzięki temu lekarz otrzymuje obraz, który pozwala ocenić nie tylko wielkość czy położenie narządu, ale także jego aktywność metaboliczną i funkcjonalną. To ten „czynnościowy” charakter sprawia, że scyntygrafia bywa pomocna tam, gdzie inne badania obrazowe nie dają jeszcze jasnej odpowiedzi.

Jak działa scyntygrafia?

Badanie opiera się na zjawisku promieniowania gamma emitowanego przez radioizotop znajdujący się w podanym pacjentowi radioznaczniku. Po dożylnym podaniu preparatu jego cząsteczki przemieszczają się wraz z krwią i gromadzą w narządach lub tkankach, które są aktualnie oceniane.

Gammakamera „wychwytuje” emitowane promieniowanie i przekształca je w obraz cyfrowy. Dla pacjenta badanie przypomina spokojne leżenie na stole aparatu, bez bólu i ingerencji w ciało poza samym podaniem preparatu. Dla lekarza to cenne źródło informacji, które pomaga lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie i czy obserwowane zmiany wymagają dalszej diagnostyki lub leczenia.

Rodzaje scyntygrafii

W praktyce medycyny nuklearnej dobiera się jej rodzaj do konkretnego narządu i pytania diagnostycznego, z jakim zgłasza się pacjent. W onkologii i diagnostyce ogólnej najczęściej wykonuje się scyntygrafię tarczycy, nerek, płuc, serca, wątroby oraz badanie całego ciała.

Scyntygrafia całego ciała pozwala zobrazować rozmieszczenie radioznacznika w organizmie pacjenta jako całości. Daje lekarzowi możliwość wychwycenia obszarów o zmienionym metabolizmie, które wymagają dalszej oceny.

W zależności od zastosowanej techniki badanie może skupiać się na różnych aspektach funkcjonowania tkanek.

• Scyntygrafia jednofazowa pokazuje aktywność metaboliczną w danym obszarze i pomaga ocenić, gdzie radioizotop się gromadzi.
• Scyntygrafia trójfazowa daje szerszy obraz: pozwala zobaczyć przepływ krwi, jej nagromadzenie w tkankach miękkich oraz późniejszy metabolizm, co bywa pomocne przy bardziej złożonych problemach diagnostycznych.

Dla pacjenta różnice między tymi technikami nie zawsze są odczuwalne podczas samego badania, ale dla lekarza oznaczają dostęp do informacji, które trudno uzyskać innymi metodami obrazowymi.

Jak wygląda przygotowanie pacjenta do badania?

Przed badaniem scyntygraficznym nie trzeba być na czczo. W praktyce oznacza to normalne jedzenie i picie, z naciskiem na nawodnienie, zwykle zaleca się wypicie 1,5–2 litrów wody w dniu badania, bo to przyspiesza usuwanie radioznacznika z organizmu. Leki przyjmowane na stałe pacjent zażywa jak zwykle, chyba że lekarz kierujący zdecyduje inaczej.

Badanie finansowane przez NFZ wymaga skierowania z poradni specjalistycznej. Samo badanie odbywa się w różnych pozycjach ciała, ale pacjent nie musi się do nich wcześniej przygotowywać, wszystko odbywa się pod kontrolą personelu.

Informacje dla pacjentów

Cała procedura trwa długo, zwykle od 2 do 4 godzin, z czego samo obrazowanie to tylko część czasu. Reszta to oczekiwanie, aż radiofarmaceutyk odpowiednio rozmieści się w organizmie pacjenta. Z mojego doświadczenia wynika, że ten etap najbardziej zaskakuje pacjentów, czy Ty też spodziewałeś się, że to badanie zajmie pół dnia?

Warto zabrać wcześniejsze wyniki badań obrazowych: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny lub RTG. Porównanie obrazów zwiększa trafność diagnostyki i skraca czas interpretacji.

Bezpieczeństwo i ryzyko

Typowe badanie wiąże się z dawką rzędu 3–6 mSv, czyli porównywalną do tomografii komputerowej jednej okolicy ciała. Najczęściej stosowany radioizotop (technet-99m) ma krótki okres półtrwania, około 6 godzin, co oznacza, że promieniowanie szybko zanika.

Reakcje alergiczne na radioznacznik są bardzo rzadkie, szacuje się je na mniej niż 1 przypadek na kilka tysięcy badań. Po badaniu pacjent może normalnie prowadzić samochód i wrócić do codziennych aktywności. Dla większości osób to badanie jest bezpieczne i dobrze tolerowane i dlatego tak często wykorzystywane w diagnostyce onkologicznej.

Obrazowanie w scyntygrafii

Po wykonaniu badania scyntygraficznego całego ciała lekarz medycyny nuklearnej często decyduje się na projekcje celowane boczne, skośne lub skupione na konkretnym narządzie czy obszarze, w którym radioznacznik gromadzi się w sposób trudny do jednoznacznej interpretacji.

Dodatkowo w diagnostyce onkologicznej coraz częściej stosuje się technikę SPECT (single photon emission computed tomography). Umożliwia ona uzyskanie obrazów przestrzennych, co pozwala dokładniej zobrazować lokalizację zmian, ich metabolizm i relację do otaczających struktur. Co istotne dla pacjenta, użycie SPECT nie zwiększa narażenia na promieniowanie jonizujące, ponieważ opiera się na rejestracji tego samego promieniowania gamma emitowanego przez wcześniej podany radiofarmaceutyk.

W praktyce klinicznej takie połączenie technik znacząco podnosi wartość diagnostyczną scyntygrafii w schorzeniach onkologicznych, zwłaszcza gdy wcześniejsze badania, jak RTG czy tomografia komputerowa, nie dały jednoznacznej odpowiedzi.

Interpretacja wyników

Obrazy uzyskane podczas badania scyntygraficznego są zapisywane cyfrowo i analizowane przy użyciu specjalistycznego oprogramowania. Lekarz ocenia lokalizację, intensywność oraz rozkład wychwytu radioznacznika w narządach organizmu pacjenta, korzystając z danych z gammakamery i wiedzy o fizjologii metabolizmu tkanek.

Opis badania przygotowuje lekarz medycyny nuklearnej, ale ostateczna interpretacja zawsze należy do lekarza kierującego. To on zestawia wynik scyntygrafii z objawami, wynikami badań laboratoryjnych i innymi metodami obrazowymi, podejmując decyzje dotyczące dalszej diagnostyki lub leczenia onkologicznego. Z własnego doświadczenia wynika, że to połączenie danych daje pacjentowi najbardziej wiarygodną odpowiedź, a nie pojedynczy obraz.

Scyntygrafia w diagnostyce nowotworów

W onkologii scyntygrafia pełni rolę funkcjonalnej obrazowej metody diagnostycznej, która pozwala zobrazować aktywność metaboliczną tkanek w całym organizmie pacjenta. To ta cecha sprawia, że badanie scyntygraficzne znajduje zastosowanie w wykrywaniu przerzutów nowotworowych, ocenie zasięgu choroby oraz monitorowaniu odpowiedzi na leczenie onkologiczne.

Po dożylnym podaniu pacjentowi radiofarmaceutyku znakowanego radioizotopem, preparat ulega rozmieszczeniu zgodnie z metabolizmem i przepływem w badanych strukturach. Rejestracja promieniowania gamma emitowanego przez radioznacznik umożliwia graficzne przedstawienie rozmieszczenia zmian o charakterze nowotworowym jeszcze przed pojawieniem się zmian strukturalnych widocznych w RTG czy tomografii komputerowej.

W praktyce klinicznej scyntygrafia umożliwia ocenę aktywności choroby nowotworowej na poziomie metabolicznym, co ma znaczenie szczególnie w przypadku nowotworów o skłonności do rozsiewu do kości.

Lokalizacja przerzutów i charakter zmian

W obrazie scyntygraficznym zmiany nowotworowe pokazują się jako ogniska wzmożonego gromadzenia radioznacznika, wynikające z podwyższonego metabolizmu tkanki. Taki wzorzec wychwytu pozwala na lokalizację przerzutów w obrębie całego ciała podczas jednego badania.

Najczęściej obserwowane lokalizacje obejmują:

• kręgosłup,
• żebra,
• miednicę,
• kości długie,
• kości czaszki.

Badanie umożliwia zobrazowanie zmian pierwotnych i wtórnych w sposób całościowy, co ma bezpośrednie znaczenie przy planowaniu radioterapii, kwalifikacji do leczenia systemowego oraz dalszej diagnostyki przy użyciu SPECT lub tomografii komputerowej.

Scyntygrafia a inne metody obrazowe

W porównaniu z innymi metodami diagnostycznymi scyntygrafia wyróżnia się bardzo wysoką czułością w wykrywaniu przerzutów nowotworowych, zwłaszcza w obrębie układu kostnego. Różnice między metodami wynikają głównie z tego, czy badanie ocenia strukturę, czy funkcję i metabolizm tkanek.

W praktyce onkologicznej metody te nie konkurują ze sobą, lecz się uzupełniają. Scyntygrafia pozwala wskazać obszary podejrzane metabolicznie, które następnie mogą zostać dokładniej ocenione za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

FAQ – najczęściej zadawane pytania.

Jakie nowotwory wykrywa scyntygrafia?

Scyntygrafia w onkologii służy głównie do wykrywania przerzutów nowotworowych, szczególnie w układzie kostnym. Badanie scyntygraficzne pozwala zobrazować zmiany metaboliczne związane z nowotworami piersi, prostaty, płuca, nerki i tarczycy.

Jak długo promieniuje się po scyntygrafii?

Po scyntygrafii pacjent emituje niskie dawki promieniowania jonizującego, wynikające z obecności radioizotopu. Stosowane w medycynie nuklearnej preparaty mają krótki okres półtrwania, dlatego promieniowanie szybko zanika, zwykle w ciągu kilkunastu godzin. Radioznacznik jest wydalany głównie przez nerki, co skraca czas ekspozycji.

Czy można przebywać z osobą po scyntygrafii?

Przebywanie z osobą po badaniu scyntygraficznym jest bezpieczne. Dawka promieniowania po scyntygrafii jest niewielka i nie stanowi zagrożenia dla otoczenia. Zaleca się jedynie krótkotrwałą ostrożność w kontakcie z kobietami w ciąży i małymi dziećmi, co jest standardem przy badaniach z użyciem radiofarmaceutyków.

Scyntygrafia, jakie skierowanie jest potrzebne?

Badanie wykonywane w zakładzie medycyny nuklearnej wymaga skierowania od lekarza specjalisty. Skierowanie powinno wskazywać cel diagnostyczny, np. podejrzenie nowotworu, przerzutów nowotworowych lub ocenę funkcji narządu. Na jego podstawie pacjent otrzymuje radiofarmaceutyk i kwalifikację do badania scyntygraficznego.

Źródła:

/wim.mil.pl/zaklad-medycyny-nuklearnej/informacja-dla-pacjentow