Białaczka jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u dzieci. Stanowi około 30% zachorowań. Jednocześnie diagnoza tej stosunkowo powszechnej choroby jest trudna przez niewyróżniające się na tle różnych infekcji objawy. Białaczkę kojarzymy z drastycznymi obrazami w szpitalach. Jednak medycyna w ostatnich latach poczyniła ogromne postępy, a rokowania dla najmłodszych pacjentów znacząco się poprawiły. Jak rozpoznać pierwsze objawy białaczki u dziecka i jakie kroki podjąć po usłyszeniu diagnozy?
Czym jest białaczka i jakie są jej rodzaje?
Białaczka to nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, który powstaje w szpiku kostnym – miejscu, gdzie produkowane są komórki krwi. Choroba prowadzi do niekontrolowanego namnażania nieprawidłowych krwinek białych, które zaburzają funkcjonowanie organizmu dziecka. W wyniku tego spada odporność, pogarsza się krzepliwość krwi, a prawidłowe krwinki są wypierane przez te chore.
Choć mówimy o „białaczce” w liczbie pojedynczej, w rzeczywistości to cała grupa chorób nowotworowych. U dzieci najczęściej mają one charakter ostry, co oznacza, że rozwijają się szybko i wymagają natychmiastowego leczenia. Znajomość typów białaczki pomaga zrozumieć, z czym mierzy się dziecko i jak przebiega leczenie.
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
To najczęstsza postać białaczki u dzieci – odpowiada za około 80% zachorowań. Powstaje z niedojrzałych limfocytów typu B lub T. Objawy pojawiają się nagle i zwykle są intensywne. Na szczęście, ostra białaczka limfoblastyczna ma bardzo dobre rokowania.
Ostra białaczka szpikowa (AML)
Jest rzadsza niż ALL, ale bywa bardziej agresywna. Wywodzi się z mieloblastów – komórek szpiku kostnego odpowiedzialnych za produkcję krwinek czerwonych, białych i płytek krwi. Leczenie ostrej białaczki szpikowej u dzieci zwykle obejmuje intensywną chemioterapię, a w niektórych przypadkach również przeszczep szpiku. Rokowania zależą od wielu czynników, ale wczesna diagnoza znacznie zwiększa szanse na wyleczenie.
Inne, rzadsze typy białaczki u dzieci:
- Białaczka mielomonocytowa
- Białaczka promielocytowa
- Przewlekła białaczka szpikowa (u dzieci występuje wyjątkowo rzadko).
Przewlekłe postacie białaczki, powszechnie spotykane u dorosłych, u dzieci praktycznie nie występują. To dlatego w wieku dziecięcym mówimy głównie o ostrych formach, które rozwijają się szybko i dają wyraźne objawy.
Objawy białaczki u dzieci – na co zwrócić uwagę?
Objawy białaczki u dzieci mogą być trudne do jednoznacznej interpretacji i łatwe do pomylenia z powszechnymi w tym okresie życia infekcjami. Gorączka, osłabienie, bóle mięśni i stawów czy nawracające infekcje nie zawsze budzą niepokój – a to może opóźnić rozpoznanie choroby.
Rodzice często zgłaszają, że dziecko było blade, apatyczne, miało „dziwne siniaki” lub przestało mieć siłę do zabawy. W rzeczywistości mogą to być pierwsze objawy białaczki. Dlatego warto znać symptomy, które powinny wzbudzić czujność i skłonić do konsultacji lekarskiej.
Najczęstsze objawy białaczki u dziecka:
-
- Nawracające lub przewlekłe stany podgorączkowe i gorączka bez wyraźnej przyczyny.
- Bladość skóry i spojówek.
- Nadmierna męczliwość, senność, osłabienie.
- Brak apetytu, utrata masy ciała, powiększenie węzłów chłonnych, wątroby i śledziony.
- Siniaki, wybroczyny (nawet przy niewielkim urazie), krwawienia z nosa i dziąseł.
- Ból kości i stawów – zwłaszcza w nogach, kolanach, piszczelach.
- Nocne poty, nawracające infekcje, np. anginy, zapalenia oskrzeli.
Wybroczyny u dziecka – białaczka czy niegroźna infekcja?
Drobne, czerwone plamki na skórze tzw. wybroczyny, które nie znikają pod wpływem ucisku, często budzą niepokój. Mogą być objawem małopłytkowości – stanu, w którym organizm produkuje zbyt mało płytek krwi. Jedną z możliwych przyczyn takiego zaburzenia jest białaczka, dlatego wybroczyny u dziecka zawsze należy skonsultować z lekarzem.
Białaczka – diagnoza krok po kroku
Rozpoznanie białaczki u dziecka opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim, ocenie objawów oraz wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych. Wstępne symptomy mogą być mylące, dlatego tak ważne jest szybkie wykonanie badań, które potwierdzą lub wykluczą nowotwór układu krwiotwórczego.
Najczęściej to morfologia z rozmazem obwodowym jako pierwsza wskazuje, że w organizmie dziecka dzieje się coś niepokojącego. Typowe zmiany to:
- Niedokrwistość (niskie stężenie hemoglobiny)
- Małopłytkowość (obniżona liczba płytek krwi)
- Leukocytoza lub leukopenia (zaburzenia liczby białych krwinek)
- Obecność niedojrzałych komórek (blastów) we krwi
Nie każda nieprawidłowość w morfologii oznacza od razu białaczkę. Jednak obecność blastów to sygnał alarmowy i wymaga pilnej diagnostyki hematologicznej.
Białaczka – kolejne kroki w diagnostyce
Po niepokojącym wyniku morfologii, lekarz kieruje dziecko do specjalisty – hematologa dziecięcego. Tam wykonywane są dodatkowe badania:
- Biopsja szpiku kostnego – polega na pobraniu próbki komórek ze szpiku (najczęściej z talerza kości biodrowej) w celu oceny rodzaju i liczby komórek nowotworowych.
- Badania cytogenetyczne i molekularne – identyfikują rodzaj białaczki i pomagają dobrać najskuteczniejsze leczenie.
- Badania obrazowe (RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, czasem rezonans lub tomografia).
- Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – wyklucza obecność komórek białaczkowych w ośrodkowym układzie nerwowym.
Leczenie białaczki u dzieci – na czym polega terapia?
Leczenie białaczki dziecięcej zależy od rodzaju choroby, wieku dziecka, obecności mutacji genetycznych oraz od tego, jak organizm reaguje na pierwsze cykle chemioterapii. Terapia prowadzona jest w specjalistycznych ośrodkach onkologii i hematologii dziecięcej i trwa od kilku miesięcy do nawet dwóch lat.
Główne sposoby leczenia to:
- Chemioterapia – podstawowa forma terapii białaczki. W przypadku ALL (ostra białaczka limfoblastyczna) podawana jest w kilku fazach: leczenia wstępnego, indukcji remisji, konsolidacji oraz podtrzymania. AML (ostra białaczka szpikowa) leczona jest intensywnymi cyklami chemioterapii.
- Leczenie wspomagające – w czasie terapii stosuje się transfuzje krwi, leczenie przeciwzakaźne, przeciwbólowe i wspierające odporność.
- Przeszczep szpiku kostnego – rozważany w wybranych przypadkach, głównie przy nawrocie choroby lub w ostrej białaczce szpikowej.
- Radioterapia – rzadziej stosowana, zazwyczaj w przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.
Ważnym elementem terapii jest także opieka psychologiczna – zarówno dla dziecka, jak i rodziny. Leczenie wiąże się z długimi pobytami w szpitalu i dużym obciążeniem emocjonalnym.
Rokowania – czy białaczka u dzieci jest wyleczalna?
Współczesna medycyna osiągnęła ogromny postęp w leczeniu białaczek dziecięcych. Odpowiednio wcześnie wykryta i właściwie leczona białaczka ma bardzo dobre rokowania, zwłaszcza ALL:
- Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) – całkowitą remisję osiąga ponad 90% dzieci.
- Ostra białaczka szpikowa (AML) – wyleczalność sięga 60–70%, ale zależy od typu choroby i odpowiedzi na leczenie.
Na rokowanie wpływają m.in.:
- Wiek dziecka w momencie diagnozy (lepsze u dzieci 1–10 lat)
- Liczba leukocytów we krwi przy rozpoznaniu
- Obecność zmian genetycznych
- Czas osiągnięcia remisji
Warto dodać, że po zakończeniu terapii dziecko wymaga systematycznych kontroli. Powrót do pełnej aktywności – szkoły, sportu, kontaktu z rówieśnikami – jest możliwy, ale musi odbywać się stopniowo i pod nadzorem lekarzy.
Białaczka potrafi przez długi czas ukrywać się pod postacią zwykłych infekcji, ale mamy coraz lepsze narzędzia diagnostyczne. Badania genetyczne pomagają szybciej wykryć chorobę i też dopasować leczenie do konkretnego przypadku. Dzięki temu możemy działać szybciej, a dzieci mają większe szanse na całkowite wyleczenie.
Białaczka to poważna diagnoza, ale też choroba, którą w większości przypadków można skutecznie leczyć. Im szybciej rozpoznana, tym większe szanse na pełne wyleczenie. Dlatego nie lekceważ objawów – jeśli coś Cię niepokoi w zachowaniu Twojego dziecka, zasięgnij porady lekarza. Twoja czujność może uratować życie.
Źródła:
- Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie. (2023). Nowotwory krwi u dzieci – białaczki.
- https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/leczenie-onkologiczne/nowotwory-u-dzieci/
