Rak śledziony – jak rozpoznać towarzyszący mu ból brzucha?

Niektóre nowotwory cechują się charakterystycznymi objawami, które znacznie ułatwiają ich rozpoznanie. Inne rozwijają się bardziej podstępnie, maskując się pod dość typowymi dla innych chorób dolegliwościami. Rak śledziony, choć co do zasady cechuje się właśnie problemami pasującymi do innych schorzeń, to jeden z objawów – ból brzucha – może ze względu na swój specyficzny charakter naprowadzić diagnozę na właściwy tor. Jak zatem rozpoznać raka śledziony?

Czym jest rak śledziony?

Rak śledziony to choroba, w której dochodzi do niekontrolowanego rozrostu komórek nowotworowych w obrębie tego narządu. Może to prowadzić do jego powiększenia (splenomegalii), zaburzenia funkcji odpornościowych, ucisku na sąsiednie narządy, a w zaawansowanym stadium – do krwawień, martwicy czy groźnych powikłań ogólnoustrojowych.

W przeważającej większości przypadków rak śledziony ma charakter wtórny – oznacza to, że rozwija się w wyniku przerzutów z innych nowotworów lub jako powikłanie chorób układu krwiotwórczego. Zmiany pierwotne w śledzionie występują niezwykle rzadko. Najczęściej śledziona zostaje zajęta w przebiegu:

• Raka płuca
• Raka żołądka
• Raka jelita grubego
• Raka trzustki
• Raka piersi
• Chłoniaków i białaczek (choroby hematologiczne)

Jakie istnieją rodzaje raka śledziony?

Raki wtórne śledziony najczęściej klasyfikuje się według narządu źródłowego przerzutów. Natomiast pierwotne nowotwory śledziony, choć niezwykle rzadkie, można podzielić na kilka istotnych typów:

• Chłoniaki śledziony – nowotwory wywodzące się z komórek układu chłonnego, które mogą pierwotnie rozwijać się w śledzionie. Charakteryzują się niekontrolowanym wzrostem limfocytów i mogą prowadzić do powiększenia śledziony oraz zaburzeń układu odpornościowego.
  
• Naczyniakomięsak (angiosarcoma) – bardzo rzadki, agresywny nowotwór złośliwy pochodzący z komórek śródbłonka naczyń krwionośnych śledziony. Charakteryzuje się szybkim rozwojem i wysokim ryzykiem przerzutów, co powoduje ciężki przebieg choroby.
  
• Mięsaki histiocytarne – rzadkie nowotwory złośliwe wywodzące się z komórek układu fagocytarnego (histiocytów). Mogą prowadzić do destrukcji tkanki śledziony i zaburzeń układu immunologicznego.

Jakie są czynniki wpływające na możliwość wystąpienia raka śledziony?

Ryzyko zajęcia śledziony przez proces nowotworowy może być zwiększone przez szereg ogólnych i indywidualnych czynników. Do najważniejszych z nich należą:

• Zaawansowany nowotwór złośliwy w innym narządzie – obecność nowotworu zwiększa ryzyko przerzutów do śledziony drogą krwionośną lub limfatyczną.
  
• Choroby układu krwiotwórczego – szczególnie chłoniaki i białaczki, które mogą bezpośrednio obejmować śledzionę jako narząd limfatyczny.
  
• Osłabienie układu odpornościowego – wynikające z przewlekłych infekcji, chorób autoimmunologicznych lub leczenia immunosupresyjnego.
  
• Zaawansowany wiek – u osób starszych częściej dochodzi do zaburzeń regulacji komórkowej, co może zwiększać ryzyko rozwoju procesów nowotworowych.
  
• Przewlekłe stany zapalne organizmu – mogące wpływać na funkcjonowanie układu limfatycznego i sprzyjające patologicznym zmianom w śledzionie.
  
• Niezdrowa dieta uboga w owoce i warzywa – brak odpowiedniej ilości antyoksydantów i składników odżywczych osłabia naturalne mechanizmy ochronne organizmu przed rozwojem nowotworów.
  
• Używki, szczególnie palenie tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu – substancje toksyczne zawarte w dymie papierosowym i alkoholu mają udowodniony wpływ na zwiększenie ryzyka rozwoju wielu nowotworów, co może również dotyczyć zmian przerzutowych w śledzionie.
  
• Narażenie na substancje chemiczne – kontakt z toksycznymi związkami takimi jak arsen, tlenek etylenu czy chlorek winylu może zwiększać ryzyko rozwoju chorób nowotworowych.

Nowotwór śledziony – objawy

Niektóre symptomy raka śledziony mogą wystąpić już we wczesnej fazie, podczas gdy inne pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium. Warto podkreślić, że rozpoznanie nowotworu nie wymaga obecności wszystkich objawów — wystąpienie nawet pojedynczego z nich, zwłaszcza ostatniego z poniższej listy, może stanowić istotną wskazówkę dla lekarza i naprowadzić na właściwą diagnozę. Do najczęstszych objawów raka śledziony należą:

• • Powiększenie śledziony (splenomegalia), które może być wyczuwalne podczas badania fizykalnego.
    
  • Objawy ogólne, takie jak osłabienie, utrata masy ciała czy gorączka.
  • Poczucie pełności w jamie brzusznej.
  • Zaburzenia krwi, np. anemia, leukopenia lub trombocytopenia, wynikające z upośledzenia funkcji śledziony.
  • Bóle brzucha — O specyficznym charakterze i umiejscowieniu, które mogą być ważnym sygnałem sugerującym obecność nowotworu.

Rak śledziony – objawy szczególne, czyli bóle brzucha

Choć ból brzucha nie jest objawem jednoznacznie wskazującym na raka śledziony, jego nietypowa lokalizacja i charakter mogą stanowić cenną wskazówkę diagnostyczną.

• Z mojego doświadczenia wynika, że ból związany z rakiem śledziony ma zwykle nietypową dla klasycznych dolegliwości gastrycznych lokalizację – pacjenci najczęściej wskazują górną lewą część brzucha, tuż pod żebrami. Opisują go jako tępy, uciskający lub przeszywający, czasem promieniujący do pleców albo lewego barku. W wielu przypadkach źródłem tego bólu jest powiększająca się śledziona, która zaczyna uciskać sąsiadujące struktury. Zdarza się, że już podczas zwykłego badania palpacyjnego udaje się wyczuć guzowaty opór w miejscu śledziony – i to właśnie ten moment często stanowi potwierdzenie wcześniejszych podejrzeń co do możliwego charakteru zmian. –

Choć warto samodzielnie obserwować swój stan i dzielić się spostrzeżeniami z lekarzem, to ostatecznie to on, opierając się na wiedzy i doświadczeniu, powinien decydować o dalszej diagnostyce i leczeniu.

Jak przebiega diagnozowanie raka śledziony?

Rozpoznanie raka śledziony opiera się na połączeniu badania fizykalnego, wywiadu lekarskiego oraz wyników badań obrazowych i laboratoryjnych. W zależności od podejrzenia klinicznego lekarz może zlecić następujące procedury diagnostyczne:

• Badanie palpacyjne jamy brzusznej – umożliwia wstępne wykrycie powiększenia śledziony (splenomegalii).
• USG jamy brzusznej – pozwala ocenić wielkość, strukturę i obecność zmian ogniskowych w obrębie śledziony.
• Tomografia komputerowa (TK) – dostarcza szczegółowych informacji o narządzie, jego unaczynieniu oraz ewentualnych przerzutach.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – stosowany w celu bardziej precyzyjnej oceny strukturalnych zmian w śledzionie.
• Badania krwi – w tym morfologia oraz markery nowotworowe, mogące wskazywać na choroby hematologiczne lub zmiany przerzutowe.
• Biopsja lub badanie histopatologiczne – w praktyce rzadziej wykonywana biopsja śledziony z powodu ryzyka powikłań, częściej rozpoznanie ustala się na podstawie badania usuniętego narządu po splenektomii.

Jak leczy się raka śledziony?

Leczenie raka śledziony zależy przede wszystkim od jego rodzaju, stopnia zaawansowania oraz ogólnego stanu pacjenta. W przypadku zmian wtórnych, leczenie koncentruje się zazwyczaj na chorobie pierwotnej, z której pochodzą przerzuty – wówczas śledziona jest jedynie jednym z wielu zajętych narządów. Gdy natomiast mamy do czynienia z pierwotnym nowotworem śledziony, leczenie najczęściej obejmuje:

• Splenektomię – chirurgiczne usunięcie śledziony to podstawowa metoda leczenia, zwłaszcza w przypadku nowotworów pierwotnych. Zabieg pozwala nie tylko na usunięcie zmienionego chorobowo narządu, ale również na uzyskanie materiału do dokładnej diagnostyki histopatologicznej.
• Chemioterapia – stosowana zwłaszcza w chłoniakach i białaczkach obejmujących śledzionę. Może być leczeniem pierwszego wyboru lub uzupełnieniem po zabiegu operacyjnym.
• Radioterapia – wykorzystywana rzadziej, zwykle jako leczenie wspomagające lub paliatywne, jeśli guz jest nieoperacyjny albo pojawiają się wznowy.
• Immunoterapia lub leczenie celowane – coraz częściej stosowane w nowotworach hematologicznych, pozwalają na precyzyjne działanie na komórki nowotworowe przy mniejszym uszkodzeniu zdrowych tkanek.

Usunięcie śledziony, czyli splenektomia, nie wymaga przeszczepu – jest to narząd, bez którego organizm może funkcjonować, choć z pewnymi ograniczeniami. Po zabiegu jego funkcje w dużej mierze przejmują inne elementy układu odpornościowego, jednak nie całkowicie. Życie bez śledziony wiąże się z wyższym ryzykiem ciężkich infekcji, szczególnie bakteryjnych, dlatego pacjenci po splenektomii powinni być zaszczepieni m.in. przeciw pneumokokom, meningokokom i Haemophilus influenzae. W niektórych przypadkach zalecana jest także profilaktyczna antybiotykoterapia.

Rak śledziony – rokowania

Rokowania w raku śledziony zależą przede wszystkim od jego rodzaju, zaawansowania choroby w momencie rozpoznania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Wtórne zmiany nowotworowe, będące przerzutami z innych narządów, zwykle wiążą się z bardziej niepomyślną prognozą – wskazują na rozsiany proces nowotworowy. W przypadku pierwotnych nowotworów śledziony, zwłaszcza wykrytych we wczesnym stadium, możliwe jest skuteczne leczenie chirurgiczne, które znacząco poprawia długość i jakość życia. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnoza i wdrożenie leczenia dostosowanego do konkretnego przypadku.

• Ponieważ rak śledziony bardzo rzadko występuje jako nowotwór pierwotny, trudno jednoznacznie określić jego rokowania w kategoriach statystycznych. W przypadku zmian wtórnych wszystko zależy od ogólnego stanu organizmu – czasem trafiamy na chorobę we wczesnym stadium, a czasem mamy do czynienia z rozległym, wielonarządowym procesem nowotworowym. Z mojego doświadczenia wynika jednak, że leczenie pierwotnych nowotworów śledziony często przynosi bardzo dobre efekty. A choć nowotwory wtórne stawiają większe wyzwania, to postęp medycyny sprawia, że jesteśmy w stanie pomóc coraz większej liczbie pacjentów – również tym w ciężkim lub nawet krytycznym stanie. –

Źródła:

• https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/158406,splenomegalia
• https://www.nio.gov.pl/pacjent/nowotwory-ukladu-chlonnego/