Rekonstrukcja piersi

Chirurgiczna rekonstrukcja piersi to zabieg, którego celem jest przywrócenie kształtu i objętości piersi po mastektomii (najczęściej wykonywanej w toku leczenia lub profilaktyki raka piersi). Efekty rekonstrukcji piersi można rozpatrywać w kontekście estetycznym, funkcjonalnym, ale także psychologicznym. Jako chirurg pracujący z pacjentkami onkologicznymi, niejednokrotnie widzę, jak ważne są dla nich te zabiegi nie tylko z punktu widzenia medycyny, ale również emocjonalnie – jako symbol odzyskania kontroli i kobiecości. Dzięki postępom w medycynie coraz więcej pacjentek może skorzystać z tego zabiegu, wykonywanego różnymi metodami. Oto, co warto wiedzieć o rekonstrukcji piersi. 

Na czym polega rekonstrukcja piersi?

Zabieg chirurgicznej rekonstrukcji piersi ma za zadanie odwrócić wizualne efekty mastektomii. Chodzi zatem przede wszystkim o odtworzenie piersi, często wraz z rekonstrukcją brodawki oraz otoczki (NAC – nipple-areola complex). Nie jest to zatem forma leczenia, choć niewątpliwie odtworzenie piersi może być traktowane jako element terapii psychologicznej pacjentki zmagającej się z chorobą nowotworową lub będącej w stanie remisji.

W krajach rozwiniętych z możliwości rekonstrukcji piersi korzysta nawet do 40% pacjentek po mastektomii, tymczasem w Polsce szacunki mówią o maksymalnie 7%. Główną przyczyną jest brak informacji, obawy dotyczące powikłań i bólu, jak również wstyd. 

Metody rekonstrukcji piersi

Dynamiczny rozwój medycyny sprawia, że obecnie pacjentki mają dostęp do wielu zróżnicowanych technik rekonstrukcji piersi po mastektomii. Najogólniej dzielą się one na autologiczne (wykorzystujące własne tkanki pacjentki) oraz implantowe (wykorzystujące implanty).

Wśród metod autologicznych najpopularniejsze są:

• DIEP – lekarz pobiera skórę, tłuszcz i naczynia krwionośne z podbrzusza, bez mięśnia.
• TRAM – pobiera się również fragment mięśnia prostego brzucha.
• LD – użyty do rekonstrukcji fragment pochodzi z mięśnia grzbietu.
• IGAP – tkanka jest pobierana z pośladków, bez mięśnia.
• PAP – materiał pochodzi z wewnętrznej i tylnej części uda, bez mięśni.
• TUG – tkanka jest pobierana z uda, wraz z mięśniem.

Z kolei przy technikach wykorzystujących wszczepy sztuczne stosuje się implanty silikonowe lub wypełnione solą fizjologiczną. Implant może zostać umieszczony pod mięśniem klatki piersiowej lub nad nim. Czasami najpierw wprowadza się tzw. ekspander – czyli implant tymczasowy, którego celem jest poszerzenie tkanek, aby były one w stanie pomieścić właściwą protezę, wszczepianą podczas osobnego zabiegu. Możliwe jest także zastosowanie ekspanderoprotezy, która nie musi być już wymieniana. Istnieje także opcja techniki mieszanej – czyli połączenie implantu i tkanki własnej pacjentki.

Decyzję o wyborze konkretnej metody rekonstrukcji podejmujemy zawsze wspólnie z pacjentką. Kluczowymi kwestiami branymi pod uwagę są stan zdrowia pacjentki oraz przebieg terapii leczenia nowotworu. Autologiczna rekonstrukcja zalecana jest w przypadku tych pań, które przeszły radioterapię – ich organizm trudniej toleruje ciało obce. To również pierwszy wybór wówczas, gdy blizny po operacji piersi są rozległe, a tkanki zniszczone leczeniem.

Z kolei implant lepiej sprawdzi się u kobiet, które mają bardzo mało tkanki tłuszczowej, których skóra jest ogólnie zdrowa i elastyczna oraz u tych, które chcą uniknąć dodatkowej rekonwalescencji związanej z pobraniem tkanek z innego obszaru ciała.

Jak przebiega rekonstrukcja piersi po mastektomii?

Procedura związana z przygotowaniem do zabiegu rekonstrukcji piersi, jego wykonaniem i rekonwalescencją, obejmuje następujące kroki:

1. Konsultacja – podczas niej oceniam stan zdrowia pacjentki, weryfikuję jej preferencje i ostatecznie wybieramy metodę rekonstrukcji.
2. Przygotowanie do zabiegu – w dużej mierze zależy od wybranej metody. Często potrzebna będzie wcześniejsza hospitalizacja (np. jeśli stosowany jest ekspander).
3. Zabieg – może być wykonany w połączeniu z mastektomią (tzw. rekonstrukcja natychmiastowa) albo dopiero po zakończeniu leczenia (tzw. rekonstrukcja odroczona). To, kiedy możliwe będzie wykonanie zabiegu, zależy od stanu zdrowia pacjentki oraz od planu terapii onkologicznej. Z mojego doświadczenia wynika, że pacjentki bardzo różnie podchodzą do czasu rekonstrukcji – niektóre chcą wykonać zabieg jak najszybciej, inne potrzebują dłuższej przerwy, by psychicznie oswoić się z sytuacją. Obie postawy są zrozumiałe i uzasadnione.
4. Rekonwalescencja – również jej przebieg uzależniony jest od wybranej techniki rekonstrukcji.

Jakie są wskazania do rekonstrukcji piersi?

Głównym wskazaniem do rekonstrukcji piersi jest oczywiście utrata naturalnego kształtu gruczołu, która najczęściej jest efektem mastektomii (chirurgicznego usunięcia piersi). Sama mastektomia przeprowadzana jest głównie w dwóch przypadkach:

1. Leczenie raka piersi – jednostronna lub obustronna mastektomia może być jedynym pewnym sposobem na usunięcie całego guza, wraz z marginesem zdrowych tkanek.
2. Profilaktyka raka piersi – na mastektomię decydują się również kobiety obarczone dużym ryzykiem zachorowania na nowotwór piersi (głównie są to nosicielki mutacji w genach BRCA).

Dodatkowo mastektomia może być spowodowana innymi chorobami, urazami czy deformacjami. Rekonstrukcja ma na celu odtworzenie naturalnego, estetycznego wyglądu piersi.

Jak przygotować się do zabiegu rekonstrukcji piersi?

O to często pytają moje pacjentki. W rozmowach przed zabiegiem podkreślam, że to nie tylko operacja, ale ważny krok w całym procesie zdrowienia. Czasem polecam rozmowę z psychologiem – nie jako obowiązek, ale jako wsparcie, które pomaga uporządkować emocje. 

Podobnie jak każda inna procedura chirurgiczna, również rekonstrukcja piersi wymaga odpowiedniego przygotowania, dzięki któremu zmniejsza się ryzyko powikłań. Z uwagi na swoją specyfikę, rekonstrukcja piersi po mastektomii wymaga konsultacji zarówno z onkologiem, jak i z chirurgiem plastycznym. Przed zabiegiem konieczne jest wykonanie wszystkich badań diagnostycznych zleconych przez lekarza (np. morfologia, EKG, badania obrazowe).

Swoim pacjentkom rekomenduję: rezygnację z używek, zwłaszcza papierosów i alkoholu (najlepiej na stałe). W przypadku osób otyłych konieczne może się okazać uprzednie zrzucenie nadmiarowych kilogramów (duża nadwaga zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań i utrudnia gojenie się ran). Warto także wcześniej dokonać niezbędnych zakupów – przydatne okażą się specjalne staniki dla Amazonek oraz ubrania zapinane z przodu, ułatwiające pielęgnację odtworzonej piersi. Dobrze jest mieć wsparcie w kimś bliskim, kto zadba o transport po zabiegu i zatroszczy się o pacjentkę w trakcie rekonwalescencji.

Zalecenia po zabiegu rekonstrukcji piersi:

• Pielęgnacja rany oraz drenów odprowadzających płyny z operowanego obszaru. Jeśli wybrana została któraś z metod autologicznych, trzeba zadbać również o ranę w miejscu, z którego pobrano tkanki do przeszczepu. Konieczna jest przede wszystkim regularna zmiana opatrunków wraz z dezynfekcją rany oraz przyjmowanie antybiotyków przeciwdziałających infekcji.
• Noszenie specjalnego biustonosza pooperacyjnego.
• Unikanie wysiłku (w tym podnoszenia ciężkich przedmiotów) przez kilka tygodni po zabiegu.
• Rehabilitacja – fizjoterapeuta pomoże w odzyskaniu pełnego zakresu ruchu ramienia czy przybraniu odpowiedniej postawy.
• Stawianie się na kontrole – ich terminy wyznaczy lekarz.

Jak wyglądają piersi po rekonstrukcji?

Obrazujące to, jak wygląda pierś po rekonstrukcji, zdjęcia pozwalają zaobserwować zarówno pozytywne, jak i negatywne aspekty zabiegu. Fotografie bez problemu można znaleźć w sieci, albo zapytać o to swojego lekarza – swoim pacjentkom pokazuję przykładowe zdjęcia, gdy mnie o to proszą. Przede wszystkim piersi odzyskują naturalną objętość i kształt oraz symetrię. Tkanki będą też podlegały naturalnemu starzeniu, co obejmuje wiotczenie piersi (w przypadku wykorzystania własnych tkanek pacjentki).

W zależności od zastosowanej metody, na piersi mogą być widoczne większe lub mniejsze blizny wynikające tak z samej rekonstrukcji, jak i z uprzedniej mastektomii.

Korzyści z rekonstrukcji piersi

Profesjonalnie przeprowadzony zabieg rekonstrukcji piersi niesie z sobą liczne korzyści, szczególnie odczuwane przez pacjentki po mastektomii wykonanej prewencyjnie lub w toku leczenia nowotworu. Do głównych zalet zabiegu należą:

• Poprawa samopoczucia psychicznego – wynikająca z odzyskaniem satysfakcjonującego wyglądu swojego ciała.
• Powrót do życia społecznego i intymnego – pacjentki po mastektomii często doświadczają trudności w tych obszarach, a rekonstrukcja pozwala im odzyskać pewność siebie.
• Uniknięcie protez – zewnętrzne protezy piersi są dostępne, ale korzystanie z nich może być problematyczne (zwłaszcza na plaży czy w czasie upałów), nie daje też powrotu do naturalnego wyglądu ciała.

Niektóre pacjentki zastanawiają się nad jeszcze jedną ważną rzeczą, a mianowicie, czy po zabiegu rekonstrukcji będą miały czucie w piersi. Tak naprawdę trudno odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie, ponieważ wiele zależy od rodzaju zabiegu (czy będzie stosowany implant, czy tkanki własne) i przebiegu samej regeneracji tkanek. Na pewno może dojść do zmian w odczuwaniu dotyku czy też temperatury – niekiedy mają one charakter tymczasowy, innym razem trwały.

Rekonstrukcja piersi – przeciwwskazania i możliwe powikłania

Przeciwwskazaniami do zabiegu są przede wszystkim:

• Zła kondycja ogólna pacjentki.
• Choroby serca, zaburzenia krzepnięcia krwi.
• Otyłość (BMI>35).
• Niezdrowy styl życia (palenie papierosów, picie alkoholu).
• Decyzja samej pacjentki (niektóre kobiety preferują tzw. going flat, czyli płaskie wygojenie, bez rekonstrukcji).

Do najczęściej występujących powikłań rekonstrukcji piersi należą:

• Infekcje (również w miejscu pobrania tkanek).
• Krwiaki, sińce (które przeważnie ustępują samoczynnie).
• Utrata czucia.
• Powikłania związane z implantami (np. pęknięcie).

Decyzja o rekonstrukcji piersi należy do pacjentki i wymaga konsultacji z lekarzem specjalistą, który omówi warianty i pomoże wybrać najodpowiedniejszą metodę.

Czy rekonstrukcja piersi jest refundowana?

Wiele moich pacjentek pyta o to w pierwszej kolejności, gdy rozmawiamy o możliwości zrekonstruowania piersi. Aspekt finansowy bywa przeszkodą w wielu operacjach rekonstrukcyjnych, ale na szczęście w Polsce sama rekonstrukcja piersi, jak i określone wyroby pooperacyjne mogą być finansowane przez NFZ! Dotyczy to rekonstrukcji natychmiastowych i odroczonych wykonywanych ze wskazań onkologicznych, jak i profilaktycznych. Aby skorzystać z takiego rozwiązania, konieczne jest skierowanie i realizacja zabiegu w placówce mającej umowę z NFZ-tem. 

Źródła:

• https://www.szpitalnaklinach.pl/blog/rekonstrukcja-piersi-po-mastektomii/
• https://www.zbadajraka.pl/blog/zycie-po-mastektomii-rekonstrukcja-piersi-protezy
• https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-profilaktyczna-mastektomia-swiadoma-decyzja-ktora-oznacza-redukcje-ryzyka-zachorowania-na-raka-piersi,8609.html