Czy wiesz, że nie każdy rak piersi rozwija się tak samo i nie każdy reaguje na to samo leczenie? O rodzaju terapii decyduje m.in. status HER2, czyli obecność receptora HER2 na powierzchni komórek nowotworowych. To właśnie dzięki tej ocenie medycyna potrafi coraz skuteczniej dopasować leczenie do konkretnego podtypu komórek raku piersi – także do nowo opisanego HER2-low, który zmienił podejście do diagnostyki i terapii.
Rak piersi – najczęstszy nowotwór kobiet
Rak piersi to najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet – zarówno w Polsce, jak i na całym świecie. Każdego roku diagnozowany jest u tysięcy pacjentek, a ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Choć choroba może pojawić się także u młodszych kobiet, najczęściej dotyczy pań po 50. roku życia.
W początkowych stadiach rak piersi często nie daje żadnych objawów. Właśnie dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne – samobadanie piersi, USG, mammografia i wizyty kontrolne u lekarza. Wczesne wykrycie guza znacząco zwiększa szanse na pełne wyleczenie, ponieważ nowotwór piersi rozwinięty w początkowej fazie jest dużo łatwiejszy do opanowania. Dodatkowo ułatwia to ustalenie podtypu raka piersi.
Nowoczesna diagnostyka raka piersi pozwala dziś nie tylko wykryć chorobę, ale też dokładnie określić jej typ biologiczny, czyli to, jak zachowują się komórki nowotworowe. Dzięki temu lekarz może dobrać skuteczniejsze leczenie. Jednym z kluczowych elementów tej oceny jest właśnie HER2 status.
Czynniki ryzyka raka piersi u pacjentek
Nie da się jednoznacznie określić, dlaczego u jednej kobiety rozwija się rak piersi, a u innej nie, ale znanych jest wiele czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania. Do najczęstszych należą:
- Obciążenie genetyczne, szczególnie obecność mutacji w genach BRCA1 i BRCA2
- Wczesne rozpoczęcie miesiączkowania i późna menopauza
- Brak ciąż lub późne macierzyństwo
- Otyłość i siedzący tryb życia
- Spożywanie alkoholu i palenie papierosów
- Długotrwała hormonalna terapia zastępcza po menopauzie
- Stres i niewłaściwa dieta, które wpływają na gospodarkę hormonalną
Objawy nowotworowe raka piersi
We wczesnych stadiach rak piersi często nie powoduje bólu ani widocznych zmian. Dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne oraz obserwacja własnego ciała. Do objawów, które powinny zaniepokoić, należą:
- Guzek lub zgrubienie w piersi – wyczuwalne przy samobadaniu
- Zmiana kształtu lub wielkości piersi
- Wciągnięcie brodawki sutkowej lub wydzielina z brodawki
- Zmiana koloru lub struktury skóry piersi, np. zaczerwienienie, łuszczenie, efekt „skórki pomarańczowej”
- Obrzęk lub powiększenie węzłów chłonnych pod pachą
- Ból w okolicy piersi lub barku, który nie ustępuje
Profilaktyka raka piersi ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu zachorowaniom i wczesnym wykrywaniu zmian nowotworowych. Regularne badania, świadomość czynników ryzyka i obserwacja własnego ciała mogą uratować życie.
Najważniejsze elementy profilaktyki raka piersi to:
- Samobadanie piersi – wykonywane raz w miesiącu, najlepiej między 7. a 10. dniem cyklu. Pozwala wykryć guzki, zgrubienia lub inne nieprawidłowości
- Badanie USG piersi – zalecane kobietom poniżej 40. roku życia, szczególnie przy gęstej tkance gruczołowej
- Mammografia – podstawowe badanie przesiewowe dla kobiet po 40. roku życia. Umożliwia wykrycie nawet bardzo małych zmian nowotworowych
- Badanie lekarskie – kontrola piersi podczas wizyty u ginekologa lub onkologa, przynajmniej raz w roku
- Zdrowy styl życia – utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia zmniejszają ryzyko zachorowania
Czym jest receptor HER2 i jaki ma związek z diagnostyką wczesnego raka piersi?
HER2 to receptor ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu (Human Epidermal Growth Factor Receptor 2) zlokalizowany na powierzchni komórek. U zdrowych osób bierze udział w procesach wzrostu i odbudowy tkanek, jednak jego nadmiar może prowadzić do niekontrolowanego namnażania się komórek nowotworowych i rozwoju raka piersi.
Co warto wiedzieć o receptorze HER2 w raku piersi?
Aby lepiej zrozumieć, dlaczego HER2 ma tak duże znaczenie w diagnostyce raka piersi, warto poznać jego podstawowe funkcje i rolę w rozwoju choroby:
- HER2 to receptor białkowy 9mówi o ilości białka), który przekazuje sygnały pobudzające komórki do wzrostu i podziału
- W przypadku nadekspresji HER2 (czyli zbyt dużej ilości receptorów) komórki zaczynają dzielić się zbyt szybko, co sprzyja powstawaniu guza nowotworowego piersi
- Guzy z takim nadmiarem określa się jako HER2 dodatnie (HER2-positive)
- U pacjentek z tym typem raka piersi choroba może mieć bardziej dynamiczny przebieg, ale jednocześnie dobrze reaguje na leczenie celowane skierowane przeciwko HER2
Dlaczego oznaczenie statusu HER2 jest tak ważne w diagnostyce raka piersi?
Badanie statusu HER2 w raku piersi to jeden z kluczowych etapów diagnostyki, ponieważ pozwala zrozumieć, jak zachowuje się nowotwór i dobrać skuteczniejsze leczenie:
- Ocena statusu HER2 jest standardowym elementem badania histopatologicznego przy każdym rozpoznaniu raka piersi
- Dzięki niej lekarz może określić charakter nowotworu piersi i dopasować terapię indywidualnie do pacjentki chorej na raka
- Analiza ekspresji receptora HER2 w komórce umożliwia zastosowanie nowoczesnych leków celowanych, które blokują jego działanie i spowalniają rozwój guza
Ocena statusu HER2 to dziś standard w diagnostyce raka piersi. Bez tej informacji trudno dobrać odpowiednią terapię i przewidzieć odpowiedź na leczenie – dlatego oznaczenie HER2 wykonuje się rutynowo u każdej pacjentki z nowotworem piersi.
HER2 dodatni a HER2-low w raku piersi – czym się różnią te podtypy?
Nie każdy rak piersi z obecnością receptora estrogenowego HER2 przebiega tak samo. W diagnostyce coraz częściej rozróżnia się dwa typy nowotworów: HER2 dodatni i HER2-low. Choć oba są związane z obecnością białka HER2, różnią się stopniem jego ekspresji oraz sposobem, w jaki reagują na leczenie.
HER2 dodatni rak piersi – charakterystyka
Dodatni wynik HER2 (badanie immunohistochemiczne) oznacza, że w komórkach nowotworowych występuje duża liczba receptorów HER2. To sprawia, że guz rośnie szybciej i ma większy potencjał przerzutowy. Jeszcze kilkanaście lat temu ten typ raka piersi uznawano za szczególnie agresywny, jednak dziś, dzięki rozwojowi terapii celowanych, rokowania pacjentek znacząco się poprawiły.
Aby lepiej zrozumieć, czym wyróżnia się HER2 dodatni rak piersi:
- Charakteryzuje się wysokim poziomem ekspresji białka HER2, potwierdzonym w badaniach immunohistochemicznych (IHC 3+) lub testem FISH
- Jest jednym z głównych podtypów biologicznych raka piersi
- Rozwija się szybciej, ale dobrze reaguje na leczenie celowane skierowane przeciwko receptorowi HER2
- Najczęściej stosowane leki to m.in. trastuzumab, pertuzumab, trastuzumab emtanzyna (T-DM1) czy trastuzumab derukstekan (T-DXd)
- Wczesne rozpoznanie i zastosowanie terapii ukierunkowanej na HER2 znacznie poprawia przeżywalność i skuteczność leczenia
HER2-low – nowa kategoria w diagnostyce raka piersi
Pojęcie HER2-low pojawiło się w onkologii stosunkowo niedawno. Odnosi się do nowotworów, w których ekspresja HER2 jest niska, ale nie całkowicie ujemna. Takie guzy wcześniej klasyfikowano jako HER2-ujemne, jednak nowe badania wykazały, że HER2-low może reagować na nowoczesne leki celowane, takie jak trastuzumab derukstekan. Odkrycie HER2 otworszyło nową możliwość w ocenie podtypu uwzględnia się też morfologię nowotworu przy ocenie HER2.
Co warto wiedzieć o HER2-low:
- HER2-low to rak piersi z niskim poziomem ekspresji HER2, czyli wynik IHC 1+ lub 2+ bez amplifikacji genu HER2 w teście FISH
- Występuje u około 50% pacjentek z rakiem piersi
- Może być zarówno hormonalnie dodatni (HR+), jak i potrójnie ujemny (triple-negative)
- Do niedawna uznawano, że HER2-low nie ma znaczenia klinicznego, ale dziś wiadomo, że może być celem nowoczesnych terapii celowanych
- Wprowadzenie nowej podgrupy HER2-low pozwoliło lepiej dopasować leczenie i poprawić wyniki terapii u większej grupy chorych w przypadku raka piersi
Dlaczego status białka HER2-low ma znaczenie w leczeniu raka piersi?
Określenie statusu HER2 pozwala dokładniej dobrać leczenie i przewidzieć, jak nowotwór będzie reagował na terapię. W przypadku HER2-low ta wiedza nabiera szczególnego znaczenia, bo umożliwia wykorzystanie terapii, które wcześniej były zarezerwowane wyłącznie dla guzów HER2 dodatnich.
- Nowoczesne leki, takie jak trastuzumab derukstekan, otworzyły nową erę w leczeniu raka piersi HER2-low
- Dzięki temu możliwe stało się celowanie w komórki z niską ekspresją HER2, które wcześniej nie kwalifikowały się do terapii ukierunkowanej
- Rozpoznanie statusu HER2-low daje pacjentkom nowe szanse terapeutyczne, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach choroby
Jak określa się ekspresję receptora HER2 w raku piersi?
Dokładne oznaczenie statusu HER2 to kluczowy etap w diagnostyce raka piersi. Dzięki niemu lekarz może ustalić, czy komórki nowotworowe wykazują nadekspresję białka HER2, czy też jego poziom jest niski lub prawidłowy. To badanie pozwala dobrać najbardziej skuteczną metodę leczenia i przewidzieć przebieg choroby.
Kiedy wykonać badanie receptora estrogenowego (HER2)?
Oznaczenie statusu HER2 wykonuje się zawsze wtedy, gdy lekarz podejrzewa lub potwierdzi obecność raka piersi. To jedno z podstawowych badań histopatologicznych, które pozwala określić typ biologiczny nowotworu i dobrać właściwe leczenie.
Badanie HER2 zleca się zazwyczaj:
- Po rozpoznaniu guza piersi w badaniu obrazowym (np. USG lub mammografii)
- Gdy wynik biopsji wskazuje na zmiany nowotworowe w komórkach nabłonkowych
- Przy ocenie zaawansowania raka piersi i planowaniu terapii celowanej
- u pacjentek z nawrotem choroby lub w przypadku przerzutów do innych narządów
- Po leczeniu onkologicznym, w celu monitorowania odpowiedzi na terapię
– Oznaczenie uwzględnia także stopień zaawansowania klinicznego i stan węzłów chłonnych, bo te dane mają znaczenie dla doboru terapii. –
Badanie statusu HER2 wykonuje się zarówno u kobiet z pierwotnym rakiem piersi, jak i u pacjentek z chorobą zaawansowaną. Ustalenie, czy guz jest HER2 dodatni, HER2-low czy HER2 ujemny, pozwala dobrać skuteczne leczenie – chemioterapię, hormonoterapię lub terapię celowaną.
Biopsja i ocena ekspresji receptora HER2
Aby ocenić, jak zachowuje się receptor HER2 w raku piersi, konieczne jest pobranie próbki tkanki nowotworowej – najczęściej w formie biopsji gruboigłowej lub materiału uzyskanego podczas zabiegu chirurgicznego.
Badanie tkanki polega na wykonaniu testu immunohistochemicznego (IHC), który pozwala określić, ile receptorów HER2 znajduje się na powierzchni komórek nowotworowych.
Jak przygotować do badania statusu receptora HER2?
Badanie statusu HER2 nie wymaga specjalnych przygotowań, jednak warto pamiętać o kilku ważnych zasadach:
- Nie odstawiaj samodzielnie leków – jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub hormonalne, poinformuj o tym lekarza przed zabiegiem
- Przyjdź na badanie na czczo, jeśli tak zaleci lekarz (nie zawsze jest to konieczne, ale może ułatwić pobranie materiału)
- Unikaj kosmetyków w okolicy piersi w dniu badania – dezodorantów, balsamów, pudrów – mogą one zaburzyć obraz w USG
- Załóż wygodne ubranie, które umożliwi łatwy dostęp do miejsca badania
- Zadbaj o spokój – biopsja jest krótkim, mało inwazyjnym zabiegiem, zwykle wykonywanym w znieczuleniu miejscowym
Po pobraniu materiału może pojawić się delikatne zasinienie lub obrzęk, które ustępują w ciągu kilku dni. Próbka zostaje przesłana do laboratorium, gdzie określa się ekspresję białka HER2 oraz ewentualną amplifikację genu HER2.
Wynik badania w kierunku HER2 – jak go interpretować?
Interpretacja wyniku HER2 wymaga doświadczenia, ponieważ sam poziom ekspresji białka nie zawsze jednoznacznie określa typ nowotworu. W praktyce klinicznej lekarz analizuje status HER2 razem z innymi wynikami.
Najważniejsze elementy interpretacji wyniku HER2 w raku piersi:
- Wynik HER2 3+ oznacza silną ekspresję i kwalifikuje pacjentkę do terapii celowanej
- HER2 2+ wymaga potwierdzenia testem FISH (fluorescencyjna hybrydyzacja in situ)
- Wynik HER2-low (1+ lub 2+/FISH–) oznacza niski poziom ekspresji, ale może być wskazaniem do nowoczesnych terapii anty-HER2
- Wynik HER2 0 sugeruje brak ekspresji i inny mechanizm rozwoju raka
Dzięki tak szczegółowej ocenie możliwe jest precyzyjne dopasowanie leczenia – od klasycznej chemioterapii po leki celowane przeciwko HER2, które działają dokładnie na komórki nowotworowe posiadające ten receptor.
Źródła:
- Marszałek, A., & Krzakowski, M. (2024). Zalecenia dotyczące oceny czynnika predykcyjnego HER2 u chorych z rozpoznaniem inwazyjnego (naciekającego) raka piersi — aktualizacja na rok 2023. Stanowisko Konsultantów Krajowych w dziedzinie patomorfologii i onkologii klinicznej. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja, 10(4), 302–307.
- https://www.cap.org/protocols-and-guidelines/cap-guidelines/current-cap-guidelines/recommendations-for-human-epidermal-growth-factor-2-testing-in-breast-cancer
