Chłoniak u dzieci – objawy, leczenie i rokowania

Chłoniak to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych u dzieci. Może on rozwijać się w różnych częściach ciała, jednak najczęściej obejmuje węzły chłonne. Czy każde ich powiększenie powinno budzić niepokój związany z nowotworem? Niekoniecznie — u dzieci powiększone węzły są zwykle związane z łagodnym procesem zapalnym. Są jednak sytuacje, które powinny szczególnie zaalarmować rodziców i skłonić do dalszej diagnostyki.

Czym jest chłoniak?

Chłoniaki to grupa nowotworów wywodzących się z komórek układu chłonnego, które są istotnym elementem układu odpornościowego. Układ chłonny obejmuje między innymi węzły chłonne, śledzionę, migdałki oraz szpik kostny. Jego zadaniem jest ochrona organizmu przed infekcjami i eliminacja szkodliwych substancji.

W przypadku chłoniaka dochodzi do nieprawidłowego rozrostu limfocytów — rodzaju białych krwinek odpowiedzialnych za zwalczanie infekcji. Komórki te zaczynają się namnażać w sposób niekontrolowany, co prowadzi do powstania guzów chłoniakowych. Proces ten może dotyczyć zarówno węzłów chłonnych, jak i innych narządów, co wpływa na przebieg choroby.

U dzieci wyróżnia się dwie główne grupy chłoniaków:

• Chłoniak Hodgkina (znany też jako ziarnica złośliwa) – stanowi 30% chłoniaków u dzieci, charakteryzuje się typowymi zmianami w węzłach chłonnych i zazwyczaj dobrze rokuje.
• Chłoniaki nieziarnicze, w tym najczęstszy u dzieci chłoniak Burkitta – często o bardziej dynamicznym przebiegu, ale również dobrze odpowiadający na leczenie. U dzieci występują także inne typy chłoniaków nieziarniczych, takie jak chłoniak limfoblastyczny, anaplastyczny chłoniak wielkokomórkowy czy chłoniaki strefy brzeżnej, jednak są to niezwykle rzadkie rozpoznania wśród najmłodszych pacjentów.

Chłoniak Hodgkina – objawy i charakterystyka

To stosunkowo łagodnie przebiegający nowotwór układu chłonnego, występujący głównie u dzieci powyżej 10. roku życia i u nastolatków. Wywodzi się z limfocytów B i charakteryzuje się obecnością komórek Reed–Sternberga w zajętych węzłach chłonnych. 

Objawy mogą obejmować:

• • Niebolesne powiększenie węzłów chłonnych (szyja, nadobojczyki, pachy)
  • Tzw. objawy B: gorączka, nocne poty, utrata masy ciała

• Zmęczenie oraz osłabienie

• Kaszel, duszność – przy zajęciu węzłów w śródpiersiu
• Rzadziej świąd skóry oraz wysypka

Wielu pacjentów przez długi czas czuje się dobrze, a pierwsze symptomy bywają mylone z infekcją.

Chłoniak Burkitta – objawy i charakterystyka

To bardzo agresywny nowotwór limfocytów B, rosnący najszybciej spośród wszystkich nowotworów człowieka. Może rozwijać się zarówno w węzłach chłonnych, jak i poza nimi – najczęściej w jamie brzusznej.

Objawy:

• • Silne bóle brzucha, czasem przypominające zapalenie wyrostka
  • Szybko narastający guz w jamie brzusznej
  • Wymioty, niedrożność jelit, krwawienia z przewodu pokarmowego

• Powiększenie wątroby, śledziony

• U dzieci z zajęciem OUN (ośrodkowy układ nerwowy np. mózg) – bóle głowy, zaburzenia neurologiczne

Ze względu na bardzo szybki wzrost guza, objawy nasilają się gwałtownie, co wymaga pilnej diagnostyki i rozpoczęcia leczenia.

Chłoniak a inne choroby – jak odróżnić powiększone węzły?

Powiększone węzły chłonne to częsty objaw infekcji u dzieci. Węzły są wtedy zazwyczaj bolesne, miękkie i znikają po kilku dniach. Jeśli jednak powiększenie utrzymuje się dłużej niż 2–3 tygodnie mimo braku innych objawów infekcji, warto zachować czujność i zgłosić się do lekarza.

Chłoniak – czynniki ryzyka

Chociaż dokładna przyczyna powstawania chłoniaków u dzieci często pozostaje nieznana, lekarze wyróżniają kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Nie oznacza to jednak, że ich obecność zawsze prowadzi do rozwoju nowotworu. To jedynie sygnały alarmowe, które warto znać, szczególnie przy obciążeniach rodzinnych lub zaburzeniach odporności.

– Z mojego doświadczenia wynika, że na rozwój chłoniaka u dzieci mogą wpływać różne czynniki, nie tylko genetyczne. Ryzyko wzrasta zwłaszcza u pacjentów z wrodzonymi niedoborami odporności, czy zakażonych wirusem EBV lub HIV. Nie można też zapominać o chorobach autoimmunologicznych, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna. – 

Do czynników ryzyka chłoniaka zaliczamy:

1. Wrodzone lub nabyte niedobory odporności, np.:
   

• Zespół Wiskotta-Aldricha
• Agammaglobulinemia Brutona
• Ciężki złożony niedobór odporności (SCID)
• Zespół Nijmegen, zespół Chediaka-Higashiego2. Immunosupresję (stan obniżonej aktywności układu odpornościowego) po przeszczepach narządów.
  3. Zakażenia wirusowe i bakteryjne, m.in.:
• wirus zapalenia wątroby typu C (HCV)
• Helicobacter pylori
  4. Choroby autoimmunologiczne, takie jak:
  
• reumatoidalne zapalenie stawów
• choroba Hashimoto
• zespół Sjögrena

Chłoniak – diagnostyka

Rozpoznanie chłoniaka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach obrazowych oraz analizie materiału pobranego z węzłów chłonnych lub innych zmian podejrzanych o nowotwór.

Pierwszym krokiem jest dokładny wywiad medyczny oraz badanie fizykalne, podczas którego lekarz ocenia powiększone węzły chłonne i inne objawy choroby. 

Podstawowe badania diagnostyczne obejmują:

• Morfologię krwi – pozwala ocenić ogólny stan zdrowia i wykryć ewentualne zaburzenia, takie jak anemia czy zmiany w liczbie białych krwinek.
• Badania obrazowe – tomografia komputerowa (TK) oraz rezonans magnetyczny (MRI) pomagają określić lokalizację i rozległość zmian chłoniakowych. W niektórych przypadkach wykonuje się także pozytonową tomografię emisyjną (PET), która jest szczególnie przydatna do oceny aktywności nowotworu.
• Biopsja węzła chłonnego – to istotny element diagnostyki chłoniaka. Pobranie próbki tkanki umożliwia ocenę histopatologiczną i precyzyjne określenie rodzaju chłoniaka, co ma znaczenie dla wyboru terapii.
• Badania dodatkowe – w zależności od przypadku, mogą być wykonywane badania szpiku kostnego lub testy genetyczne.

Chłoniak – metody leczenia

Leczenie chłoniaka u dzieci jest w dużej mierze zależne od jego rodzaju, stopnia zaawansowania oraz ogólnego stanu zdrowia dziecka. Obecnie stosowane schematy terapeutyczne są ściśle określone i dobrane tak, by zapewnić maksymalną skuteczność.

Główne metody leczenia chłoniaka u dzieci obejmują:

• Chemioterapię – to podstawowa forma terapii. W chłoniakach nieziarniczych, takich jak chłoniak Burkitta, stosuje się intensywne schematy leczenia z wieloma cyklami leków. W chłoniaku Hodgkina chemioterapia często jest mniej agresywna, ale równie skuteczna.
• Radioterapię – stosowana głównie u dzieci z chłoniakiem Hodgkina, zwykle jako leczenie uzupełniające po chemioterapii, szczególnie w przypadku dużych zmian w śródpiersiu. 
• Immunoterapię i leczenie celowane – w niektórych przypadkach chłoniaków opornych na leczenie klasyczne stosuje się nowe terapie, takie jak przeciwciała monoklonalne (np. rytuksymab) lub inhibitory kinaz. Te metody są szczególnie obiecujące w terapii nawrotów.
• Przeszczep komórek krwiotwórczych (szpiku) – rozważany w przypadkach nawrotów lub przy oporności na leczenie standardowe. Umożliwia „wyzerowanie” układu odpornościowego i ponowne jego odbudowanie.

Chłoniak – rokowania

Rokowania w chłoniakach dziecięcych należą do jednych z najlepszych w onkologii dziecięcej. Dzięki odpowiednio dobranemu leczeniu oraz postępowi w diagnostyce i terapii wspomagającej, większość dzieci może liczyć na całkowite wyleczenie i powrót do pełni zdrowia.

Chłoniak Hodgkina:

• Około 90–95% dzieci osiąga trwałą remisję po zakończeniu leczenia.
• Wznowy zdarzają się rzadko, a nawet w ich przypadku często możliwe jest skuteczne leczenie drugiego rzutu.

Chłoniak Burkitta:

• W przypadku leczenia wdrożonego odpowiednio wcześnie, 85–90% dzieci zdrowieje.

Warto pamiętać, że rokowanie to nie tylko statystyka, ale indywidualna historia każdego dziecka. Nawet w przypadku agresywnych postaci chłoniaka duże znaczenie ma szybka reakcja, precyzyjna diagnostyka oraz ciągłe monitorowanie odpowiedzi na leczenie. Dzięki ciągłemu postępowi w leczeniu nowotworów dziecięcych, większość małych pacjentów wraca do zdrowia.

Źródła:

• https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/choroby/158236,chloniaki-u-dzieci
• https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/leczenie-onkologiczne/nowotwory-u-dzieci/
• https://www.nio.gov.pl/pacjent/nowotwory-dzieciece/