Strach przed bólem, obawa przed samą procedurą badania oraz lęk przed usłyszeniem diagnozy nowotworowej to główne powody, dla których wiele Polek rezygnuje z profilaktycznej mammografii. Ta tendencja ma poważne konsekwencje, ponieważ przyczynia się do wykrywania raka piersi w zaawansowanym stadium, co znacząco obniża szanse na skuteczne leczenie. W Polsce co czwarta kobieta z chorobą onkologiczną zmaga się właśnie z rakiem piersi.
Lęk, wstyd i brak czasu to główne bariery
Główną przeszkodą w regularnym wykonywaniu badań przesiewowych jest paraliżujący lęk. Kobiety obawiają się nie tylko potencjalnego bólu i dyskomfortu związanego z uciskiem piersi podczas badania, ale przede wszystkim potwierdzenia najgorszych obaw – diagnozy nowotworowej. Jak wskazuje prof. Marzena Dębska, problem nie leży wyłącznie w dostępności badań, ale w barierach psychologicznych. Wiele pacjentek odkłada profilaktykę z powodu braku czasu, niskiej świadomości, ale przede wszystkim ze strachu.
Do kluczowych czynników zniechęcających do badań zalicza się również inne bariery. Wśród nich eksperci wymieniają:
- Wstyd związany z badaniem intymnych części ciała.
- Brak wystarczającej wiedzy na temat chorób onkologicznych i metod profilaktyki.
- Niepewność co do prawidłowego wykonywania samobadania piersi.
- Postrzeganie badań profilaktycznych jako niechcianego obowiązku, o którym woli się nie myśleć.
Problem dotyczy nawet personelu medycznego
Okazuje się, że obawy związane z mammografią nie są obce nawet osobom z wykształceniem medycznym. Międzynarodowe badanie jakościowe opublikowane w czasopiśmie „Medicine (Baltimore)” w 2026 roku przeanalizowało doświadczenia pielęgniarek, które poddały się temu badaniu. Wyniki pokazały, że mimo posiadanej wiedzy, ich stosowanie się do zaleceń dotyczących regularnych badań było niskie.
Analiza przeprowadzona na grupie 20 pielęgniarek w średnim wieku 51 lat wykazała, że na decyzję o poddaniu się mammografii kluczowy wpływ miały wcześniejsze doświadczenia, emocje, osobiste przekonania zdrowotne oraz ogólne nawyki. To potwierdza, jak silne są bariery psychologiczne, które potrafią przezwyciężyć nawet profesjonalną wiedzę medyczną.
Kampanie społeczne próbują oswoić strach
W odpowiedzi na rosnący problem unikania badań, organizacje pozarządowe podejmują działania mające na celu zmianę postaw społecznych. Przykładem jest kampania Fundacji Rak’n’Roll „Coś do nich mam!”, która ma na celu odczarowanie badań piersi. Inicjatywa zachęca kobiety do traktowania profilaktyki jako rutynowej czynności i elementu dbania o siebie, na równi z wizytą u fryzjera czy kosmetyczki.
Celem takich akcji jest normalizacja badań i zredukowanie lęku poprzez budowanie pozytywnych skojarzeń. Eksperci podkreślają, że przełamanie strachu i regularne wykonywanie mammografii jest kluczowe dla wczesnego wykrywania zmian nowotworowych, co bezpośrednio przekłada się na wyższą skuteczność leczenia i większe szanse na pełne wyleczenie.
Źródła
„Byłam przerażona, bałam się bólu”. Polki unikają tego badania, choć może uratować życie, Medonet, 2026. https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-nowotworowe/bylam-przerazona-widzialam-na-filmie-wygladalo-dziwnie-polki-boja-sie-mammografii/hr58kbk
Polki nie badają piersi, bo się boją i wstydzą, Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/zdrowie/art1692381-polki-nie-badaja-piersi-bo-sie-boja-i-wstydza
Savaşan A, Meriç M, et al., „A qualitative study on nurses’ experiences of mammography.”, Medicine (Baltimore), 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42736759/
Prof. Marzena Dębska: Kobiety odkładają na później nie tylko macierzyństwo, ale też profilaktykę, Polityka Zdrowotna, https://politykazdrowotna.com/artykul/prof-marzena-debska-n2231227
