Wielu pacjentów onkologicznych w wieku rozrodczym nie otrzymuje informacji o możliwości zabezpieczenia płodności przed rozpoczęciem leczenia, które może ją trwale uszkodzić. Eksperci alarmują, że największą barierą nie jest brak dostępu do technologii, ale właśnie niedostateczna komunikacja na linii lekarz-pacjent.
Największą barierą jest brak informacji
Leczenie systemowe nowotworów, takie jak chemioterapia czy immunoterapia, często prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia funkcji rozrodczych. Mimo to, jak wskazują specjaliści, pacjenci rzadko dowiadują się, że istnieją skuteczne metody prewencyjne. Obowiązek poinformowania pacjenta o ryzyku i dostępnych opcjach spoczywa na lekarzu prowadzącym – onkologu lub ginekologu.
Problem nie leży w braku infrastruktury. W Polsce w każdym województwie funkcjonują ośrodki specjalizujące się w zabezpieczaniu płodności u osób z diagnozą onkologiczną. Każda osoba w wieku rozrodczym, zdefiniowanym przez WHO jako okres od 16 do 54 roku życia, ma prawo skorzystać z tych procedur przed rozpoczęciem terapii. Zdaniem ekspertów, to właśnie brak informacji jest kluczową przeszkodą w dostępie do tych świadczeń.
Nowotwory coraz częściej diagnozowane u młodych
Problem staje się coraz bardziej palący, ponieważ nowotwory złośliwe coraz częściej diagnozuje się u osób młodych, które nie zrealizowały jeszcze swoich planów rodzicielskich. Postępy w medycynie sprawiły, że wiele nowotworów traktowanych jest dziś jako choroby przewlekłe, a pacjenci po skutecznym leczeniu mogą wracać do normalnego życia i myśleć o założeniu rodziny.
Dlatego tak kluczowe jest, aby rozmowa na temat oncofertility, czyli dziedziny medycyny łączącej onkologię z medycyną rozrodu, odbywała się tuż po postawieniu diagnozy. Zabezpieczenie komórek jajowych, plemników czy tkanki jajnika daje pacjentom realną szansę na posiadanie biologicznego potomstwa w przyszłości.
Nowe strategie leczenia chroniące płodność na świecie
Na świecie trwają intensywne badania nad nowymi metodami leczenia, które nie tylko zwalczają nowotwór, ale również minimalizują jego negatywny wpływ na płodność. Poszukiwane są zarówno metody farmakologicznej ochrony gonad, jak i mniej inwazyjne protokoły terapeutyczne. Wśród badanych podejść znajdują się:
- Leczenie oszczędzające płodność: Przykładem jest badanie kliniczne II fazy (NACI-F), w którym oceniano skuteczność połączenia chemioterapii z lekiem immunokompetentnym, kamrelizumabem, u pacjentek z wczesnym rakiem szyjki macicy. Celem było uniknięcie radykalnej operacji, która utrudnia zajście w ciążę.
- Ochrona komórek rozrodczych: Inny kierunek to badania nad substancjami chroniącymi komórki jajnika przed toksycznym działaniem cytostatyków. Prace laboratoryjne wykazały, że związki pochodzenia roślinnego, takie jak naryngenina i hesperydyna, mogą chronić komórki jajnika przed uszkodzeniami wywołanymi przez cisplatynę, popularny lek chemioterapeutyczny.
Rozwój tych strategii pokazuje globalne zaangażowanie w poprawę jakości życia pacjentów onkologicznych i daje nadzieję na skuteczniejsze metody ochrony płodności w przyszłości.
Źródła
Hu Y, Chen S, et al. "Chemotherapy plus camrelizumab for fertility preservation (NACI-F) in FIGO stage IB1 cervical cancer: a multicenter, single-arm, phase 2 trial." J Gynecol Oncol, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42172490/
Liu J, Elmorsy EM, et al. "Naringin and hesperidin protect ovarian granulosa cells from cisplatin-induced mitochondrial dysfunction by enhancing bioenergetics and mitophagy." Biol Direct, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42174625/
