Od 1 sierpnia 2026 roku wchodzą w życie nowe zasady profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce. Ministerstwo Zdrowia wprowadza do programu badań przesiewowych molekularny test w kierunku HPV HR (wysokiego ryzyka), który zastąpi dotychczasową, klasyczną cytologię. Zmiana dotyczy ponad 10 milionów kobiet w kraju.
Rozporządzenie wchodzi w życie z początkiem sierpnia
Ministerstwo Zdrowia skierowało do publikacji rozporządzenie modyfikujące program profilaktyki raka szyjki macicy. Zgodnie z nowymi przepisami, od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem przesiewowym finansowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia będzie test HPV HR. Oznacza to koniec refundacji klasycznej cytologii jako metody pierwszego wyboru w screeningu. Decyzja ta jest wynikiem wieloletnich analiz i badań klinicznych, które wskazywały na wyższą skuteczność diagnostyki molekularnej.
Test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy
Głównym powodem wprowadzenia zmian jest znacznie wyższa czułość testów HPV w porównaniu do cytologii. Badania naukowe, w tym te prowadzone pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego z Narodowego Instytutu Onkologii, wykazały, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy (CIN2+). Międzynarodowe analizy potwierdzają, że testy DNA HPV charakteryzują się wyższą czułością w identyfikacji śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy stopnia 2 lub wyższego w porównaniu z tradycyjnym badaniem cytologicznym.
Polskie badania potwierdzają wyższość metody molekularnej
Skuteczność testów molekularnych została potwierdzona również w badaniach obejmujących polską populację. Jedna z analiz porównawczych, opublikowana w „Frontiers in Public Health”, oceniała dokładność wykrywania HPV w próbkach pobranych samodzielnie i przez personel medyczny w grupie polskich kobiet. Z kolei inne badanie, opublikowane w czasopiśmie „Cancers”, objęło analizę ponad 32 724 wyników badań przesiewowych, integrując genotypowanie HR-HPV z cytologią i markerami p16/Ki67, co dodatkowo wspiera przejście na bardziej precyzyjne metody diagnostyczne. Trwałe infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) odpowiadają za około 95% przypadków raka szyjki macicy.
Bezpłatne badanie w ramach programu NFZ
Dla pacjentek kluczową informacją jest to, że nowe badanie przesiewowe będzie w pełni refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Kobiety objęte programem będą mogły bezpłatnie wykonać test HPV HR w placówkach, które mają podpisaną umowę z NFZ. Szczegółowe informacje na temat programu i prawa do wykonania badania dostępne są na oficjalnej stronie rządowej pacjent.gov.pl. Celem zmian jest zwiększenie wykrywalności zmian nowotworowych na wczesnym etapie i dalsze obniżenie wskaźników zachorowalności i umieralności z powodu raka szyjki macicy.
Źródła
1 sierpnia: nowe zasady badań. Koniec klasycznej cytologii na NFZ, Rynek Zdrowia. https://www.rynekzdrowia.pl/Serwis-Onkologia/1-sierpnia-nowe-zasady-badan-Koniec-klasycznej-cytologii-na-NFZ,285152,1013.html
Masz prawo do testu HPV, pacjent.gov.pl. http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/masz-prawo-do-testu-hpv
Góral S, et al. „High-risk and low-risk human papillomavirus detection in self-collected samples compared to clinician-collected samples in a Polish population.” Front Public Health, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42094895/
Trzeszcz M, et al. „Informative High-Risk HPV Genotyping in Cervical Cancer Screening: Integrated Analysis of Cytology and p16/Ki67 Dual Staining.” Cancers (Basel), 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41976279/
