HPV u kobiet – objawy, diagnostyka i leczenie wirusa brodawczaka ludzkiego

Wirus HPV występuje powszechnie w populacji. Szacuje się, że w ciągu życia zetknie się z nim ok. 80% osób aktywnych seksualnie. W przypadku większości z nich infekcja przebiegnie bezobjawowo i zostanie zwalczona przez układ odpornościowy, jednakże zarówno przewlekłe zakażenie, jak i jednorazowa ekspozycja, mogą prowadzić do rozwijania się poważnych schorzeń, w tym nowotworów. Sprawdź, co warto wiedzieć o zakażeniu wirusem HPV u kobiet!

Co to jest wirus HPV?

Skrót HPV oznacza Human Papillomavirus, czyli wirusa brodawczaka ludzkiego. Wyróżniamy ponad 200 jego typów. Część z nich jest zupełnie nieszkodliwa, inne mają jednak właściwości onkogenne.

W większości przypadków HPV przenosi się drogą płciową, podczas kontaktów seksualnych. Możliwa jest także infekcja poprzez bezpośredni kontakt ze skórą (skin-to-skin genital contact). Oznacza to, że do infekcji nie jest potrzebny pełen stosunek, a prezerwatywa – choć zmniejsza ryzyko zakażenia – nie chroni przed nim całkowicie.

Warto wiedzieć…

HPV to nie jeden wirus, ale cała grupa. Większość z nich nie powoduje żadnych konsekwencji zmian albo wywołuje tylko łagodne zmiany. Istnieje jednak kilkanaście typów wysoko onkogennych, czyli znacznie zwiększających ryzyko zachorowania na raka.

Infekcja wirusem HPV – objawy u kobiet

Wirus brodawczaka ludzkiego może pozostawać w organizmie całymi latami bez wywoływania żadnych objawów. Oznacza to, że kobieta może być jego nosicielką i nawet o tym nie wiedzieć. Zmiany świadczące o infekcji HPV mogą pojawić się na skórze i błonach śluzowych, w jamie ustnej i gardle, a także w pochwie.

Zmiany skórne i śluzówkowe przy HPV

Najbardziej charakterystyczne dla HPV są tzw. kłykciny kończyste, czyli brodawki pojawiające się w obrębie narządów płciowych. To właśnie one wywołują trwogę u wielu moich pacjentek, choć nie są to zmiany złośliwe. Są to niewielkie grudki przybierające różne odcienie – od cielistego po brunatno-brązowy. Często mają kalafiorowaty kształt i tendencję do zlewania się w większe skupiska. Najczęściej lokalizują się one w okolicy sromu, pochwy oraz odbytu. Nie są bolesne ale mogą powodować dyskomfort – zarówno fizyczny (np. gdy na skutek umiejscowienia są stale drażnione przez bieliznę) oraz emocjonalny (ze względu na ich nieestetyczny wygląd).

Zmiany w jamie ustnej i gardle

Podobne narośle mogą rozwijać się również w obrębie jamy ustnej, gardła i krtani. Nie zawsze są one widoczne ale wraz z rośnięciem mogą powodować dyskomfort przy przełykaniu, poczucie ciała obcego w gardle, a także ciągłą chrypkę. Najbardziej narażone na ich powstawanie są osoby praktykujące seks oralny z partnerem lub partnerką będącym nosicielem wirusa.

Zmiany w pochwie i w obrębie szyjki macicy

Są najtrudniejsze do dostrzeżenia i dlatego najczęściej wykrywamy je dopiero w trakcie badania ginekologicznego. W początkowej fazie nie muszą dawać żadnych objawów, ale zdarza się, że pacjentki zgłaszają problemy takie jak upławy, krwawienie w środku cyklu (zwłaszcza po stosunku) czy ból w podbrzuszu.

Inne objawy zakażenia HPV u kobiet

Samo zakażenie HPV nie powoduje żadnych objawów ogólnoustrojowych, takich jak gorączka czy złe samopoczucie – dlatego trudno je rozpoznać bez badań. Niektóre pacjentki zgłaszają się do mnie, gdy zauważają kłykciny kończyste lub doświadczają dyskomfortu w życiu codziennym oraz seksualnym, ale w większości przypadków diagnoza jest wynikiem rutynowej wizyty ginekologicznej.

Jak zdiagnozować infekcję HPV u kobiet?

Do badań, które mogą potwierdzić lub wykluczyć zakażenie wirusem HPV u kobiet, należą przede wszystkim:

• Cytologia – czyli wymaz z szyjki macicy. Pomaga ona dodatkowo wykryć zmiany o charakterze nowotworowym i przednowotworowym (zwłaszcza nowoczesna cytologia płynna), dlatego jej regularne wykonywanie jest tak istotne.
• Testy HPV DNA – przeprowadza się je zwłaszcza u pacjentek wysokiego ryzyka (np. przyjmujących leki immunosupresyjne albo zakażonych wirusem HIV). Dostępne są wysokiej jakości, bardzo czułe badania molekularne (PCR).
• Rozpoznanie wizualne – w przypadku bardzo charakterystycznych zmian, takich jak kłykciny kończyste, lekarz może postawić diagnozę wyłącznie na podstawie oględzin.

Jakie choroby może powodować wirus HPV u kobiet?

Infekcja wirusem HPV u kobiet może prowadzić do różnych konsekwencji, w zależności od typu wirusa, momentu wykrycia jego obecności w organizmie oraz przebiegu zakażenia. Ogólnie możemy mówić o trzech typach zmian:

1. Zmiany łagodne – to wspomniane już kłykciny kończyste pojawiające się w okolicy narządów płciowych, odbytu bądź jamy ustnej i gardła. Nie są niebezpieczne, ale mogą być uciążliwe i nieestetyczne, mają też tendencję do nawracania.
2. Zmiany przednowotworowe – u kobiet wirus HPV może powodować dysplazję szyjki macicy, czyli nieprawidłowe formowanie się komórek w obszarze szyjki macicy. Dysplazja nie jest jeszcze rakiem, ale może się w niego przekształcić, dlatego wymaga konsultacji lekarskiej w celu ustalenia dalszego postępowania – obserwacji lub wdrożenia leczenia. Dysplazji nie można w żaden sposób zaobserwować samodzielnie – stan ten można natomiast wykryć poprzez badanie cytologiczne.
3. Zmiany nowotworowe – wirus HPV wywołuje u kobiet szereg nowotworów. Najczęściej diagnozowany jest rak szyjki macicy (który niemal zawsze jest skutkiem infekcji HPV). Rzadziej na skutek infekcji wirusem rozwija się rak pochwy, rak sromu, jak odbytu, jak gardła czy rak jamy ustnej.

Potwierdzone zakażenie HPV – co dalej?

Nikt nie chce usłyszeć diagnozy potwierdzającej zakażenie wirusem. W przypadku HPV ważne jest przede wszystkim zachowanie spokoju – warto pamiętać, że w większości przypadków zakażenie ustępuje samoistnie w ciągu 1-2 lat. Nie oznacza to oczywiście, że infekcję można zlekceważyć.

Oto kodeks postępowania w przypadku zakażenia wirusem HPV u kobiet:

1. Odbywaj regularne kontrole ginekologiczne. Cytologia (i ewentualnie kolposkopia, czyli oglądanie szyjki macicy, pochwy i sromu w przybliżeniu) pozwalają sprawdzić, czy nie pojawiają się niepokojące zmiany.
2. Zaszczep się na HPV. To zalecenie może brzmieć absurdalnie – po co to robić, gdy już jesteś zakażona? Warto mieć na uwadze, że szczepionka chroni przed wieloma typami wirusa, zatem nadal jest ona wskazana, bo może ochronić Cię przed zakażeniami w przyszłości.
3. Postaw na zdrowy tryb życia. Układ odpornościowy może sobie poradzić z HPV, jeśli nie będzie rozpraszany innymi stanami chorobowymi. Wskazana jest zatem zdrowa dieta, aktywność fizyczna (zwłaszcza na świeżym powietrzu), odpowiednia ilość snu i wypoczynku, unikanie stresu i używek.
4. Prowadź rozważną aktywność seksualną. Przede wszystkim jasno informuj partnera o swoim stanie. Warto stosować prezerwatywę, choć nie stanowi ona 100-procentowej ochrony przed wirusem.
5. Nie stosuj alternatywnych terapii. W Internecie coraz częściej pojawiają się porady, zgodnie z którymi stosowanie pewnych specyfików czy przeprowadzenie diety ma usunąć wirusa z organizmu. Choć dodatkowa troska o zdrowie jest wskazana, to najlepiej skonsultować suplementację z lekarzem, a zmianę sposobu odżywiania – z dietetykiem.

Warto wiedzieć…

Szczepionka na HPV nie leczy istniejącego zakażenia, ale buduje ochronę przed kolejnymi zakażeniami, dlatego nawet osoby ze zdiagnozowaną infekcją HPV mogą odnieść korzyść z zaszczepienia się.

Jaka jest profilaktyka zakażeń HPV dla kobiet?

Często powtarzam swoim pacjentom dobrze znane hasło: lepiej zapobiegać niż leczyć.

Profilaktyka HPV u kobiet powinna obejmować:

• Szczepienie przeciwko HPV – to zdecydowanie najlepsza ochrona, redukująca ryzyko zachorowania na nowotwór spowodowany przez wirusa nawet do 90%. Do szczepienia zachęć również partnera – dbałość o zdrowie jest w związku wspólną odpowiedzialnością.
• Regularne badania – co najmniej raz w roku odbywaj kontrolną wizytę ginekologiczną obejmującą cytologię. Osoby z grupy ryzyka powinny wykonywać również testy DNA na HPV.
• Bezpieczne zachowania seksualne – przy kontaktach z nowym partnerem używaj prezerwatywy (również do kontaktów oralnych).
• Edukacja – świadomość ryzyka związanego z HPV oraz korzyści płynące ze szczepienia powinny stanowić wiedzę powszechną. Im więcej zaszczepionych osób (kobiet i mężczyzn), tym mniejsze ryzyko zakażenia.

Pamiętaj!

HPV może powodować nowotwory nie tylko u kobiet! Choć najczęściej kojarzy się go z rakiem szyjki macicy, wirus ten odpowiada także za część nowotworów odbytu, gardła czy prącia u mężczyzn. Z tego względu szczepienia HPV są zalecane również dla mężczyzn – chronią zarówno ich samych, jak i ich partnerki.

Źródła:

• https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wirus-hpv-co-powinienes-wiedziec
• mp.pl. (2022, 25 lutego). HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) – objawy, leczenie, badania i rokowania.
• Instytut-Mikroekologii. (2024, 2 września). Wirus HPV – objawy, diagnostyka i leczenie.