Czerwone plamki na skórze, drobne guzki pod jej powierzchnią czy zmiany naczyniowe przypominające siniaki – tak mogą objawiać się naczyniaki, czyli nowotwory wywodzące się z naczyń krwionośnych lub limfatycznych. Często pojawiają się u dzieci już we wczesnym okresie życia, ich wygląd i lokalizacja bywają bardzo zróżnicowane. Nierzadko są łatwe do zauważenia, ale trudniejsze do zrozumienia. Czym dokładnie są naczyniaki? W jakich sytuacjach wymagają leczenia? I jak przebiega proces terapeutyczny?
Co to jest naczyniak i czy jest groźny?
Naczyniak to najczęściej łagodny nowotwór wywodzący się z komórek śródbłonka, czyli komórek wyściełających wnętrze naczyń krwionośnych lub limfatycznych. Powstaje w wyniku nieprawidłowego namnażania się tych komórek, co prowadzi do tworzenia zbitek lub rozszerzeń naczyń. W zależności od rodzaju, może składać się z drobnych naczyń włosowatych, dużych przestrzeni naczyniowych albo elementów układu limfatycznego.
Z punktu widzenia klinicznego naczyniaki są dość zróżnicowane – mogą przyjmować postać płaskich, czerwonych plam, wyraźnie wypukłych zmian skórnych, a także niewidocznych z zewnątrz guzów obecnych w narządach wewnętrznych.
W zdecydowanej większości przypadków naczyniaki mają łagodny charakter i nie stanowią realnego zagrożenia dlazdrowia. Są to zmiany, które w swojej łagodnej formie nie dają przerzutów i zazwyczaj rozwijają się powoli, często zatrzymując wzrost lub nawet cofając się z czasem – zwłaszcza u dzieci.
Szczególną uwagę zwraca się jedynie na naczyniaki, które rosną w miejscach mogących utrudniać funkcjonowanie – np. w okolicy oka. W takich przypadkach mogą wymagać obserwacji lub leczenia ze względu na ryzyko ucisku na sąsiednie struktury.
Jakie są przyczyny powstania naczyniaka?
Dokładne przyczyny powstawania naczyniaków nie są w pełni poznane. W przypadku zmian pojawiających się u dorosłych, ich rozwój może być związany z naturalnym procesem starzenia się skóry, ekspozycją na promieniowanie UV oraz indywidualną predyspozycją organizmu. Niektóre z nich mogą też być następstwem zaburzeń w regeneracji naczyń krwionośnych lub przewlekłych podrażnień skóry.
Z kolei naczyniaki u niemowląt i małych dzieci powstają najczęściej już na etapie życia płodowego, w wyniku nieprawidłowego rozwoju naczyń krwionośnych lub limfatycznych. W ich przypadku podejrzewa się wpływ czynników genetycznych, zaburzeń w regulacji angiogenezy (tworzenia naczyń) oraz lokalnego niedotlenienia tkanek. Ryzyko rozwoju naczyniaków zwiększa się u wcześniaków i u dzieci z bardzo niską masą urodzeniową, naczyniaki występują u nawet do 20 % tych noworodków (w porównaniu do ok. 3–5 % u dzieci urodzonych o czasie). Wiadomo także, że naczyniaki te częściej występują u dzieci z ciąż mnogich.
Naczyniaki – rodzaje, z którymi mamy najczęściej do czynienia
Naczyniaki to grupa zróżnicowanych zmian, które można podzielić na kilka głównych typów w zależności od budowy, umiejscowienia i charakteru wzrostu. Najczęściej wyróżnia się:
- Naczyniak włośniczkowy – najczęstsza forma, pojawia się zwykle w pierwszych tygodniach życia. Przyjmuje postać czerwonej lub różowej plamy, często szybko rośnie w pierwszym roku, a następnie stopniowo samoistnie zanika.
- Naczyniak jamisty – składa się z większych, rozszerzonych przestrzeni naczyniowych. Może znajdować się głębiej pod skórą, w mięśniach, a nawet narządach wewnętrznych. Często jest bardziej rozległy i nie ustępuje samoistnie.
- Naczyniak mieszany – zawiera cechy obu powyższych typów, zarówno struktur włośniczkowych, jak i jamistych. Może mieć zróżnicowany obraz kliniczny i przebieg.
- Naczyniak limfatyczny – powstaje z naczyń limfatycznych, a nie krwionośnych. Zwykle występuje w obrębie głowy, szyi lub pach, może mieć postać przezroczystych pęcherzyków lub miękkiego guza.
- Naczyniak gwiaździsty – drobna zmiana naczyniowa z centralnym punktem i promieniście rozchodzącymi się naczyniami krwionośnymi, przypominająca kształtem pająka. Występuje najczęściej na twarzy, szyi i klatce piersiowej, może pojawiać się np. w ciąży lub przy chorobach wątroby.
- Naczyniak płaski – obecny od urodzenia, ma formę wyraźnie wyodrębnionej czerwonej lub purpurowej plamy, która nie znika z wiekiem. Występuje pojedynczo lub jako element zespołów chorobowych.
- Naczyniak starczy – drobne czerwone plamki występujące na skórze dorosłych, zwłaszcza osób starszych. Zmiany te są łagodne i związane z wiekiem.
Naczyniak złośliwy – rodzaje tego rzadkiego nowotworu
Chociaż większość naczyniaków to zmiany łagodne, istnieją rzadkie przypadki ich złośliwych odpowiedników. Naczyniaki złośliwe mają zdolność naciekania otaczających tkanek oraz dawania przerzutów. Wyróżnia się trzy główne typy:
- Obłoniaki złośliwe – nowotwory wywodzące się z komórek otaczających naczynia krwionośne (perycytów). Mogą występować w różnych częściach ciała, również w głębiej położonych tkankach. Często rosną powoli, ale mają potencjał do rozsiewu.
- Śródbłoniaki krwionośne złośliwe – najbardziej agresywna forma naczyniaka złośliwego, rozwijająca się z komórek wyściełających naczynia krwionośne. Może występować w skórze, narządach wewnętrznych (szczególnie wątrobie, śledzionie, płucach) i często daje przerzuty.
- Mięsaki Kaposiego – nowotwory o naczyniowym charakterze, które mogą pojawiać się na skórze, błonach śluzowych i w narządach wewnętrznych. Zazwyczaj wiążą się z zaburzeniami odporności, np. u osób zakażonych wirusem HIV. Przybierają postać czerwono-fioletowych zmian, które mogą się rozprzestrzeniać.
Kiedy naczyniak wymaga leczenia?
Decyzja o leczeniu naczyniaka zależy od wielu czynników, przede wszystkim od jego rodzaju, wielkości, lokalizacji oraz wpływu na zdrowie pacjenta. Leczenie jest zazwyczaj konieczne, gdy naczyniak powoduje dolegliwości, zaburzenia funkcji lub znaczne problemy estetyczne. W szczególności wskazania do terapii obejmują:
- Szybko rosnące zmiany, które mogą uciskać ważne struktury anatomiczne (np. oko, drogi oddechowe)
- Naczyniaki umiejscowione w miejscach, gdzie ryzyko urazów jest duże lub gdzie zmiany powodują ból
- Guzki, które krwawią lub ulegają owrzodzeniu
- Naczyniaki wpływające na funkcjonowanie narządów (np. naciekanie mięśni czy narządów wewnętrznych)
- Zmiany powodujące znaczny dyskomfort psychiczny lub społeczne trudności, zwłaszcza u dzieci
- Gdy naczyniak okazał się rzadkim nowotworem złośliwym, wymagającym specjalistycznego leczenia
Jak leczy się naczyniaki?
Gdy leczenie jest konieczne, dostępne metody obejmują:
- Farmakoterapia – stosowanie leków takich jak beta-blokery (np. propranolol), które hamują wzrost naczyniaka i mogą przyspieszyć jego regresję.
- Terapia laserowa – wykorzystywana do redukcji powierzchownych zmian oraz poprawy wyglądu skóry, a także do zahamowania krwawienia.
- Krioterapia – polega na zamrażaniu zmiany, co prowadzi do jej zniszczenia, jednak stosowana jest rzadziej i głównie w określonych przypadkach.
- Interwencje chirurgiczne – resekcja naczyniaka bywa konieczna, zwłaszcza gdy zmiana jest duża, głęboko położona, powoduje dolegliwości lub nie reaguje na inne metody leczenia.
- Iniekcje sterydów lub innych leków – stosowane miejscowo w celu zmniejszenia rozmiaru naczyniaka, choć obecnie coraz rzadziej ze względu na rozwój innych terapii.
W przypadku rzadkich, złośliwych naczyniaków leczenie jest bardziej skomplikowane i wymaga indywidualnego podejścia, często łącząc chemioterapię, radioterapię oraz zabiegi chirurgiczne.
Czy naczyniaki u dzieci leczy się tak samo?
Leczenie naczyniaków u dzieci opiera się przede wszystkim na indywidualnym podejściu, z uwzględnieniem wieku dziecka, lokalizacji zmiany oraz jej dynamiki. W większości przypadków stosuje się obserwację, ponieważ wiele naczyniaków dziecięcych ma tendencję do samoistnego zanikania wraz z wiekiem. Gdy jednak konieczna jest interwencja, najczęściej stosuje się leczenie farmakologiczne – przede wszystkim preparaty z grupy beta-blokerów, podawane doustnie lub miejscowo. W niektórych sytuacjach wykorzystuje się również laseroterapię, zwłaszcza w przypadku zmian powierzchownych, lub leczenie chirurgiczne, jeśli zmiana powoduje dolegliwości, szybko się powiększa lub pozostawia trwałe ślady.
FAQ
Czy naczyniak może się zezłośliwić?
Przemiana łagodnego naczyniaka w nowotwór złośliwy jest zjawiskiem wyjątkowo rzadkim. Złośliwe nowotwory naczyniowe zazwyczaj rozwijają się niezależnie, a nie jako wynik zezłośliwienia wcześniej istniejącego naczyniaka.
Źródła:
- Holm, A., et al. (2024). Infantile hemangioma: the common and enigmatic vascular tumor.
- Medycyna Praktyczna – Podręcznik Interna. (2025). Naczyniaki (B01.I.T.5).
