Jeszcze całkiem niedawno wiele przypadków nowotworów rozsianych w jamie brzusznej oznaczało bardzo ograniczone możliwości leczenia. Dzisiaj pacjenci z tego typu diagnozą są w znacznie lepszej sytuacji. Jest to związane z coraz większą dostępnością zabiegów HIPEC dla pacjentów i pacjentek w Polsce. To metoda leczenia, które łączy chirurgię z chemioterapią w jednym, celowanym zabiegu. Jak przebiega HIPEC? Czy jest skuteczny? U jakich pacjentów się go stosuje? Czy HIPEC ma jakieś skutki uboczne? Odpowiem na wszystkie te pytania w poniższym tekście.
Metoda HIPEC – na czym polega?
Podstawą w leczeniu wielu typów nowotworów w zaawansowanym stadium choroby jest połączenie leczenia operacyjnego (chirurgicznego) z leczeniem systemowym, czyli chemioterapią dożylną. W trudniejszej sytuacji są pacjenci z przerzutami odległymi lub znacznym rozsianiem nowotworu – rokowania w ich przypadku często są niepomyślne. Innowacyjną metodą pozwalającą na uzyskanie dobrych i bardzo dobrych wyników leczenia przerzutów do otrzewnej jest HIPEC, czyli dootrzewnowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii. To procedura medyczna, która wspomaga chirurgiczne leczenie pierwotnych i wtórnych (przerzuty) nowotworów otrzewnej.
Definicja HIPEC, którą przytoczyłam, jest dla wielu pacjentów dość zawiła i niezrozumiała. Aby wyjaśnić to w prostszy sposób, należy wyjść od pojęcia hipertermii. To stan podwyższonej temperatury ciała. Podniesienie temperatury skutkuje przegrzaniem tkanki nowotworowej i jej uszkodzeniem, a to z kolei powoduje redukcję masy guza. Hipertermia dodatkowo zwiększa skuteczność podawanych pacjentowi chemioterapeutyków i redukuje ból.
Jak to się ma opisywanego zabiegu? HIPEC polega na podawaniu leków przeciwnowotworowych do jamy otrzewnej w płynie o podwyższonej temperaturze. Zaletą tej metody jest możliwość zastosowania wyższych stężeń leków przeciwnowotworowych niż w chemioterapii systemowej, bez narażania całego organizmu na ich toksyczność. Warunkiem uzyskania dobrych wyników leczenia jest jednak połączenie chemioterapii z chirurgią – odbywa się to poprzez wykonanie całkowitej lub prawie całkowitej cytoredukcji masy nowotworu (czyli na chirurgicznym wycięciu wszystkich lub maksymalnej liczby zmian).
Średni czas zabiegu HIPEC wynosi od 6 do 8 godzin. Zdarza się, że zabieg trwa nawet dłużej. Nie jest to więc metoda łatwa – tak długi czas zabiegu wiąże się zwykle z istotnym ubytkiem krwi, a także ze wzrostem ryzyka powikłań operacyjnych. W kontekście korzyści, jakie może przynieść ta procedura, metoda jest jednak godna rozważenia, jeśli tylko pacjent lub pacjentka się do niej klasyfikują.
Jak przebiega kwalifikacja do zabiegu HIPEC?
HIPEC to skomplikowana procedura, dlatego niezwykle ważna jest odpowiednia kwalifikacja pacjentów do leczenia. Podczas takiej kwalifikacji biorę pod uwagę wiele czynników, w tym stopień zaawansowania choroby nowotworowej oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Osoba zakwalifikowana do zabiegu powinna być w dostatecznie dobrej kondycji fizycznej. Jej organizm zostanie bowiem poddany nie tylko długotrwałemu zabiegowi chirurgicznemu, ale również chemioterapii dootrzewnowej w podwyższonej temperaturze.
Kiedy stosuje się metodę HIPEC? Kto kwalifikuje się do zabiegu?
To pytania, które często słyszę od pacjentów, którzy czytali o tej metodzie, ale nie są pewni, czy sami kwalifikują się do zabiegu. Metodę HIPEC stosujemy przede wszystkim u pacjentów, którzy mają zdiagnozowane przerzuty do otrzewnej w przebiegu:
- raka jelita grubego,
- śluzaka rzekomego otrzewnej lub międzybłoniaka otrzewnej
- raka żołądka,
- raka jajnika,
- raka przewodów żółciowych,
- raka trzustki,
- mięsaka.
Najlepiej udokumentowaną skuteczność HIPEC wykazano w leczeniu śluzaka rzekomego otrzewnej, rakowiaka wyrostka robaczkowego, raka jajnika oraz raka jelita grubego.
Dootrzewnowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii to również dobra opcja terapeutyczna w leczeniu wodobrzusza nowotworowego (ascites).
Kwalifikacja pacjenta do zabiegu
Odbywa się w oparciu o spełnienie następujących warunków:
- Ograniczenie rozsiewu nowotworu do jamy otrzewnej.
- Możliwość wykonania całkowitej lub prawie całkowitej cytoredukcji tkanki nowotworowej w trakcie operacji (przypominam, że wycięcie guza to jeden z dwóch etapów zabiegu).
- Ograniczona rozległość zmian przerzutowych do otrzewnej, nieprzekraczająca zazwyczaj 20 punktów w skali Sugerbaker’a.
Skala Sugerbaker’a, znana również jako wskaźnik Peritoneal Cancer Index (PCI), to skala 39-punktowa, która służy do określania stopnia zaawansowanie przerzutów do otrzewnej.
Przeciwwskazania do wykonania zabiegu
Jedną kwestię muszę wyjaśnić w tym miejscu – pacjenci z objawami związanymi z zaawansowaną chorobą nowotworową (wymioty, bóle brzucha, problemy z oddychaniem, chudnięcie, niedrożność) nie muszą być wykluczeni z procedury. W ich przypadku decyzję o możliwości wykonania zabiegu podejmujemy indywidualnie. Istnieją jednak konkretne przeciwwskazania do wykonania zabiegu HIPEC – dotyczą stwierdzonych przerzutów do:
- węzłów chłonnych zaotrzewnowych,
- wątroby,
- płuc.
Jakie powikłania mogą wystąpić po zabiegu HIPEC?
HIPEC, podobnie jak inne procedury medyczne, obarczony jest ryzykiem powikłań. Działania niepożądane tej metody mogą obejmować:
- nudności i wymioty,
- stany zapalne,
- zaburzenia układu krzepnięcia,
- przejściowe zaburzenia w pracy układu oddechowego,
- uszkodzenia narządów wewnętrznych (np. jelit),
- niewydolność nerek.
Jak wygląda zabieg HIPEC i jak się do niego przygotować?
Przygotowanie do tej skomplikowanej procedury medycznej powinno obejmować:
- Stosowanie diety lekkostrawnej i odpowiednie nawodnienie organizmu na kilka dni przed planowanym zabiegiem.
- Rezygnację z używek (alkohol, papierosy).
- Zgłoszenie lekarzowi stosowanych leków – w szczególności przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych.
- Wykonanie kompletu badań, w tym badań laboratoryjnych (mocz, krew) oraz obrazowych (rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa).
W dniu zabiegu pacjent powinien być na czczo (chyba, że lekarz zaleci inaczej). W niektórych przypadkach zlecamy wykonanie lewatywy, aby zminimalizować ryzyko powikłań pooperacyjnych.
Jak wygląda zabieg HIPEC?
Sam zabieg składa się z dwóch etapów. Pierwszy z nich to operacja chirurgiczna, w trakcie której usuwane są ogniska nowotworu. Drugi etap obejmuje podanie do jamy otrzewnowej leków przeciwnowotworowych (chemioterapeutyku). Leki te działają miejscowo i podawane są w podgrzanym do temperatury 42°C płynie, który niszczy komórki nowotworowe. Ta część zabiegu trwa około 30-90 minut.
W Polsce metodę HIPEC stosuje obecnie jedynie kilka ośrodków, w tym między innymi Klinika Chirurgii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie oraz Centrum Onkologii w Warszawie. Leczenie jest w całości refundowane przez NFZ.
Skuteczność metody HIPEC
Skuteczność tej metody zależy od kilku czynników, jednak generalnie jest to procedura, która znacząco poprawia rokowania pacjentów z nowotworami dającymi przerzuty do otrzewnej. Wpływ na to ma niewątpliwie kilka czynników. Jednym z nich jest zastosowanie zjawiska hipertermii, które prowadzi do redukcji masy guza przy jednoczesnym zachowaniu zdrowych komórek. Podwyższona temperatura umożliwia ponadto precyzyjne dotarcie leku do wszystkich części jamy otrzewnej.
Podsumowując, HIPEC to nowoczesna, ale bardzo wymagająca metoda walki z rakiem dającym przerzuty do otrzewnej. Decyzja o kwalifikacji do zabiegu powinna być dokładnie przemyślana i podjęta indywidualnie. Każdy przypadek jest inny, ale jedno się nie zmienia – warto szukać rozwiązań, nawet wtedy, gdy droga do wyleczenia wydaje się trudna.
Źródła:
- https://www.szpital-brzeziny.pl/dootrzewnowa-chemioterapia-perfuzyjna-hipertermii-hipec/
- https://medkurier.pl/metoda-hipec-w-radomskim-centrum-onkologii-nadzieja-dla-chorych-onkologicznych-z-przerzutami-do-otrzewnej/
- https://onkolmed.pl/wpis/769,hipec-innowacyjna-metoda-leczenia-nowotworow
