Czy wiesz, że rak jajnika przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, a jego wczesne wykrycie często zależy od prostego badania krwi? Marker HE4, obok CA 125, to jeden z najważniejszych wskaźników stosowanych w diagnostyce nowotworów jajnika. Pozwala ocenić ryzyko zmian złośliwych i wspiera lekarzy w podjęciu decyzji o dalszym leczeniu. Dowiedz się, czym jest marker HE4, kiedy warto wykonać badanie i jak interpretować jego wyniki.
Rak jajnika – cichy nowotwór o trudnej diagnostyce
Rak jajnika to jeden z najczęstszych i najbardziej podstępnych nowotworów złośliwych narządów rodnych kobiet. W około 95% przypadków rozwija się z komórek nabłonkowych jajnika, dlatego określa się go jako nabłonkowy rak jajnika. Choroba przez długi czas może przebiegać bezobjawowo lub dawać bardzo niespecyficzne symptomy – uczucie pełności w jamie brzusznej, wzdęcia, bóle podbrzusza, szybkie uczucie sytości czy zwiększenie obwodu brzucha.
W Polsce co roku około 3 500 kobiet słyszy diagnozę raka jajnika, z czego aż 75% pacjentek ma chorobę rozpoznaną dopiero w zaawansowanym stadium. Ze względu na brak jednoznacznych objawów we wczesnych etapach, kluczowe znaczenie mają markery nowotworowe – zwłaszcza HE4 i CA 125. Dzięki ich oznaczeniu możliwe jest wykrywanie raka jajnika we wczesnych i zaawansowanych stadiach, kiedy leczenie jest najbardziej skuteczne.
Co to jest marker HE4 i jakie ma znaczenie w diagnostyce?
Marker HE4 (human epididymis protein 4) to białko HE4 powstające naturalnie w wyniku produkcji białka HE4 w komórkach nabłonkowych najądrza, a także – w mniejszych ilościach – w nabłonkowych komórkach dróg oddechowych, trzustki i narządów rodnych kobiety. U osób zdrowych stężenie HE4 w surowicy krwi jest niskie, natomiast podwyższone stężenie HE4 może wskazywać na rozwój nabłonkowego raka jajnika typu surowiczego lub endometrialnego.
Marker HE4 jest dziś jednym z najważniejszych markerów nowotworowych wykorzystywanych w diagnostyce raka jajnika. Jego oznaczenie wykonuje się z próbki krwi żylnej. Wynik badania pokazuje poziom markera nowotworowego.
W praktyce klinicznej marker HE4 ma trzy główne zastosowania:
- Wspiera rozpoznawanie raka jajnika u kobiet z podejrzeniem guza przydatków
- Pozwala monitorować leczenie raka jajnika i wykrywać jego nawroty
- Jest elementem algorytmu ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm)
Co to jest CA 125?
CA 125 to białko wytwarzane przez komórki nabłonkowe otrzewnej, jajowodów i endometrium. Jego oznaczenie w surowicy krwi ma duże znaczenie w diagnostyce raka jajnika, ale marker ten może wzrastać również w innych stanach, np. w endometriozie, zapaleniach miednicy mniejszej czy mięśniakach macicy. Dlatego lekarze coraz częściej zalecają oznaczenie HE4 i CA 125 jednocześnie – dzięki temu możliwa jest dokładniejsza ocena ryzyka nowotworu złośliwego jajnika.
Algorytm ROMA w ocenie ryzyka raka jajnika
Algorytm ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) to metoda stosowana w diagnostyce raka jajnika, która łączy wyniki dwóch markerów nowotworowych – HE4 i CA 125. Na podstawie ich stężenia w surowicy krwi oraz informacji, czy pacjentka jest przed czy po menopauzie, algorytm oblicza ocenę ryzyka nowotworu złośliwego jajnika. Wynik testu ROMA podawany jest w procentach i pomaga lekarzowi określić, czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub skierowanie pacjentki do ośrodka onkologicznego.
– Algorytm ROMA znacząco zwiększa czułość diagnostyczną i umożliwia wykrywanie raka jajnika we wczesnym stadium, kiedy szanse na skuteczne leczenie są największe. –
Kiedy warto wykonać badanie HE4?
Oznaczenie HE4 w surowicy krwi to szybkie badanie pomagające w ocenie ryzyka raka jajnika. Wykonanie badania jest zalecane, gdy:
- Pojawiają się objawy mogące sugerować nowotwór jajnika – wzdęcia, bóle podbrzusza, uczucie pełności, powiększenie obwodu brzucha
- W badaniu USG stwierdzono guz lub torbiel jajnika
- Lekarz chce ocenić ryzyko złośliwego raka jajnika przed zabiegiem
- Konieczne jest monitorowanie leczenia lub kontrola po jego zakończeniu
- Poziom CA 125 jest niejednoznaczny i wymaga dodatkowego potwierdzenia
Marker HE4 bywa podwyższony nawet wtedy, gdy CA 125 pozostaje w normie — dlatego oba markery często oznacza się razem.
Jak przygotować się do badania HE4?
Do badania HE4 nie trzeba się specjalnie przygotowywać, ale warto przestrzegać kilku prostych zasad, które pomogą uzyskać wiarygodny wynik oznaczenia markera HE4:
- Na badanie przyjdź na czczo – najlepiej po 8–12 godzinach przerwy od jedzenia
- Można pić niewielką ilość wody, ale unikaj kawy i słodkich napojów
- W dniu poprzedzającym badanie nie wykonuj intensywnego wysiłku fizycznego
- Nie pal papierosów i nie spożywaj alkoholu co najmniej dobę przed badaniem
- Poinformuj personel laboratorium, jeśli przyjmujesz leki hormonalne lub jesteś w trakcie leczenia onkologicznego
- Badanie najlepiej wykonać rano, przed przyjęciem stałych leków (chyba że lekarz zaleci inaczej)
Do oznaczenia pobiera się krew z żyły, a w laboratorium określane jest stężenie markera HE4 w surowicy krwi. Wynik badania zazwyczaj jest gotowy w ciągu 1–2 dni.
Poziom markera nowotworowego HE4 – jak interpretować wyniki?
Wynik badania HE4 pokazuje, ile białka HE4 znajduje się w surowicy krwi. Wartość ta może pomóc lekarzowi w ocenie ryzyka raka jajnika, ale sama w sobie nie przesądza o rozpoznaniu nowotworu.
Co oznacza podwyższony poziom markera HE4?
- Podwyższone stężenie HE4 może wskazywać na obecność nabłonkowego raka jajnika, zwłaszcza typu surowiczego lub endometrialnego.
- Wysokie wartości mogą też występować u kobiet po menopauzie, dlatego normy zależą od wieku i stanu hormonalnego.
- W niektórych przypadkach HE4 może być podwyższone także w innych nowotworach (np. płuca, piersi, trzustki) lub przy zaburzeniach czynności nerek.
– Zawsze należy pamiętać, że marker HE4 nie służy do samodzielnego rozpoznawania raka. To narzędzie wspierające diagnostykę – jego wynik trzeba ocenić łącznie z obrazem klinicznym i innymi badaniami. –
Jak interpretować wyniki stężenia HE4?
- Niski poziom HE4 – zazwyczaj oznacza, że ryzyko raka jajnika jest niewielkie, ale nie wyklucza całkowicie choroby.
- Wysoki poziom HE4 – wymaga dalszej diagnostyki i porównania z wynikiem CA 125.
- Łączne oznaczenie HE4 i CA 125 oraz ujęcie wyników w algorytmie ROMA pozwala lekarzowi dokładniej ocenić ryzyko złośliwego nowotworu.
Wartości referencyjne różnią się w zależności od laboratorium oraz wieku pacjentki. Dlatego zawsze należy porównywać wynik z zakresem norm podanym na wydruku z laboratorium i skonsultować go z lekarzem prowadzącym.
Co dalej po otrzymaniu wyniku badania krwi?
Jeśli poziom markera HE4 jest podwyższony, lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak USG przezpochwowe, rezonans magnetyczny lub test ROMA. W przypadku kobiet leczonych onkologicznie oznaczenie HE4 pozwala monitorować skuteczność terapii – spadek poziomu markera zwykle świadczy o poprawie, a wzrost może sugerować nawrót nowotworu.
Źródła:
- Janas, Ł. (2024). The use of CA125, human epididymis protein 4 (HE4), risk of ovarian malignancy algorithm (ROMA). Ginekologia Polska, 95(3), 144-150.
- Ministerstwo Zdrowia / Pacjent.gov.pl. (2025). Diagnostyka guzów jajnika: badania obrazowe i markery nowotworowe, w tym CA-125.
