Chirurgiczne usunięcie jajników i jajowodów, czyli adneksetomia, może być przeprowadzone w celu leczenia istniejącej już choroby lub profilaktycznie. Decyzja o wykonaniu zabiegu podejmowana jest zawsze indywidualnie, w oparciu o rozległą diagnostykę i zważenie potencjalnego ryzyka oraz korzyści. Dowiedz się, na czym polega adneksetomia, kiedy jej wykonanie jest wskazane i jakie zmiany wprowadza zabieg w życiu pacjentki.
Adneksektomia – co to za zabieg?
Medyczny termin adneksetomia oznacza chirurgiczne usunięcie przydatków macicy, czyli jajników oraz jajowodów. Odnosi się on do wycięcia obu tych struktur jednocześnie. Należy rozróżnić adneksetomię od innych, podobnych zabiegów, którymi są:
- Owariektomia – usunięcie samych jajników z pozostawieniem jajowodów.
- Salpingektomia – usunięcie samych jajowodów z pozostawieniem jajników.
- Histerektomia – usunięcie macicy. Może ono być połączone z adneksetomią.
Adneksetomię nazywa się również salpingoowariektomią.
Rodzaje adneksektomii
W zależności od konkretnego problemu, z jakim zgłasza się pacjentka, adneksetomia może przyjmować odmienną formę. Podstawowy podział dotyczy rozległości zabiegu. W tym kontekście adneksektomia może być:
Jednostronna – to usunięcie jajowodu i jajnika tylko po jednej stronie. Taki zabieg stosowany jest np. w przypadku zmian nowotworowych ograniczonych do jednego jajnika czy przy torbielach na jednym jajniku.
Obustronna – wycięte zostają oba jajniki i oba jajowody. Wariant ten dotyczy szczególnie leczenia nowotworów. Zabieg obustronny wykonywany jest także w przypadku profilaktyki u kobiet obciążonych szczególnie wysokim ryzykiem genetycznym zachorowania na raka jajnika.
Kiedy wykonuje się adneksektomię – usunięcie jajników i jajowodów?
W codziennej praktyce spotykam się z pacjentkami, u których adneksektomia jest elementem leczenia nowotworów, endometriozy, torbieli czy przewlekłych infekcji, których nie udaje się wyeliminować innymi metodami. Coraz częściej jednak rozważamy ten zabieg także profilaktycznie – szczególnie u kobiet z wysokim ryzykiem zachorowania na raka jajnika.
Nosicielki mutacji BRCA1 lub BRCA2, u których ryzyko zachorowania może wynosić nawet kilkadziesiąt procent, stają przed bardzo poważnym dylematem. W takich przypadkach decyzję podejmujemy wspólnie z pacjentką i całym zespołem specjalistów. Istotne jest dla nas, by pacjentka miała pełną wiedzę i czuła się pewna swojej decyzji, ponieważ zabieg ten ma charakter nieodwracalny.
Diagnostyka przed wycięciem jajników i jajowodów
Decyzję o adneksetomii poprzedza szczegółowa diagnostyka. Jej zakres zależy od sytuacji konkretnej pacjentki i problemu, którego rozwiązaniem ma być usunięcie jajników i jajowodów. Zwykle zlecam wówczas wykonanie badań obrazowych (np. USG, tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego) oraz badań laboratoryjnych (obejmujących zarówno podstawowe parametry w ramach morfologii, jak i specjalistyczne badania, takie jak markery nowotworowe). Jeśli zachodzi podejrzenie obecności złośliwych zmian nowotworowych, zlecam również wykonanie biopsji i badania histopatologicznego z pobranego wycinka.
Kobiety z wywiadem rodzinnym wskazującym na zwiększone ryzyko chorób nowotworowych są w pierwszej kolejności kierowane na badania genetyczne obejmujące m.in. mutacje w genach BRCA 1 i BRCA 2. Decyzja o adneksetomii może zapaść dopiero wówczas, gdy uzyskane wyniki potwierdzają obecność mutacji.
Adneksektomia – przebieg zabiegu usunięcia jajników i jajowodów
Jako zabieg chirurgiczny, adneksetomia wykonywana jest w warunkach szpitalnych, najczęściej w trybie planowanym (poza sytuacjami bezpośredniego zagrożenia życia). Oto jak przebiega przygotowanie, sam zabieg oraz rekonwalescencja.
Jak się przygotować do usunięcia jajników i jajowodów?
Postępowanie pacjentki przed zabiegiem obejmuje przede wszystkim wykonanie badań zleconych przez lekarza. Znajdują się wśród nich badania laboratoryjne, EKG i konsultacja anestezjologiczna. W niektórych przypadkach konieczna jest modyfikacja stosowanego leczenia (np. czasowe odstawienie leków rozrzedzających krew). Co najmniej na kilka dni przed zabiegiem pacjentka powinna zrezygnować z alkoholu i tytoniu (a najlepiej jeśli zrobi to na stałe). W dniu zabiegu pacjentka musi być na czczo.
Jak wygląda zabieg adneksektomii?
Istnieje kilka sposobów na przeprowadzenie adneksetomii. Decyzję o wyborze konkretnej metody podejmuje zespół lekarzy w oparciu o stan zdrowia pacjentki. Usunięcie jajników i jajowodów może przebiegać:
- Laparoskopowo – to najczęściej wybierana, małoinwazyjna metoda z krótszym okresem rekonwalescencji. Polega na wprowadzeniu specjalnej kamery oraz instrumentów operacyjnych przez niewielkie nacięcia w powłokach brzusznych.
- Laparotomicznie – ta klasyczna metoda polega na otwarciu powłok brzusznych. Jest bardziej inwazyjna niż laparoskopia i wymaga dłuższej rekonwalescencji. W przypadku adneksetomii laparotomia jest wybierana wówczas, gdy zmiany są rozległe lub gdy z innych przyczyn konieczne jest uzyskanie większego pola widzenia i manewru.
- Przezpochwowo – metoda nie wymaga wykonywania żadnych nacięć powłok brzusznych, co przeważnie oznacza szybszą rekonwalescencję i brak blizn. W ten sposób można usunąć jajniki i jajowody tylko wówczas, gdy adneksetomia jest wykonywana równocześnie z histerektomią.
Rekonwalescencja po usunięciu jajników i jajowodów
Moje pacjentki bardzo często pytają o to, ile potrwa rekonwalescencja, jak szybko będą mogły wrócić do pracy i innych zajęć dnia codziennego. Czas powrotu do zdrowia po adneksetomii w dużej mierze zależy od zastosowanej metody zabiegu. Po laparoskopii pacjentka wraca do domu w ciągu 1-2 dni, a rekonwalescencja trwa przeważnie nie dłużej niż miesiąc. Przy laparotomii trzeba pozostać w szpitalu dłużej, a pełne wygojenie się ran może przekroczyć 2 miesiące.
Niezależnie od metody, w okresie rekonwalescencji nie wolno podejmować intensywnego wysiłku fizycznego ani podnosić ciężkich przedmiotów. Zalecane jest także powstrzymanie się od współżycia. Powrót do zdrowia przyspiesza zdrowa dieta oraz pozytywne nastawienie, dlatego warto zadbać zarówno o swoje ciało, jak i o psychikę.
Życie po adneksetomii – usunięciu jajników i jajowodów
To trudny temat, z którym jednak zmagają się każdego dnia nie tylko moje pacjentki, ale ogrom kobiet w Polsce i na świecie. Zwłaszcza obustronna adneksetomia ma ogromny wpływ na gospodarkę hormonalną kobiecego organizmu, co z kolei przekłada się na zwiększenie ryzyka wystąpienia pewnych schorzeń. Z tego też powodu przed usunięciem jajników i jajowodów należy rozważyć wszystkie potencjalne korzyści i ryzyka, a następnie ocenić, która z tych grup przeważa. Jeśli zapadnie decyzja o wykonaniu adneksetomii, należy przygotować się na pewne zmiany, które zajdą zarówno w ciele, jak i w psychice.
Obustronne usunięcie jajowodów, usunięcie jajników – skutki uboczne:
- Nagłe wejście w menopauzę – po usunięciu jajników gwałtownie spada produkcja estrogenów i progesteronu (nie całkowicie, ponieważ hormony te produkowane są także w innych obszarach ciała, ale w znacznie mniejszych ilościach). Zmiana jest bardziej wyrazista niż w przypadku naturalnej menopauzy, ponieważ ma charakter nagły. W związku z tym pojawiają się typowe objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, poty nocne, suchość pochwy, spadek libido czy zmiany nastroju.
- Zwiększone ryzyko występowania pewnych chorób – przede wszystkim chodzi o osteoporozę oraz o choroby sercowo naczyniowe, ale także o depresję. Dla wielu kobiet wejście w okres menopauzy jest trudnym doświadczeniem, a adneksektomia bywa przeprowadzana u osób bardzo młodych, gdy są ku temu istotne wskazania.
Usunięcie przydatków – korzyści:
- Eliminacja ognisk choroby – jeśli operacja była przeprowadzana w celach leczniczych.
- Zmniejszenie ryzyka nowotworu jajnika – szczególnie u kobiet z mutacjami genów BRCA.
- Zmniejszenie natężenia dolegliwości bólowych – lub ich całkowite wyeliminowanie. Dotyczy to zwłaszcza kobiet cierpiących z powodu endometriozy lub przewlekłych stanów zapalnych.
Usunięcie jednego jajnika – skutki
Moje pacjentki czasami pytają o to, czy bez jednego jajnika wciąż będą miesiączkować i czy będą mogły zajść jeszcze w ciążę. Mam dla nich dobrą wiadomość, ponieważ w tym przypadku gospodarka hormonalna nie ulega wyraźnemu zaburzeniu, a kobieta z jednym jajnikiem i jajowodem zachowuje zdolności reprodukcyjne. Skutki uboczne mają zatem lżejsze natężenie (choć obserwowalne jest szybsze „wygaszanie” produkcji hormonów przez pozostały jajnik, które jednak nie ma charakteru gwałtownego).
Czy warto poddać się prewencyjnej obustronnej adneksektomii w przypadku mutacji genów BRCA?
To częsty i bardzo poważny dylemat, przed którym stają niektóre z moich pacjentek. Mutacje w genach BRCA 1 i BRCA 2 znacząco zwiększają ryzyko wystąpienia pewnych nowotworów, w tym szczególnie nowotworu piersi i jajnika. Adneksetomia i mastektomia prewencyjna są w tej sytuacji najskuteczniejszymi metodami prewencji zachorowań. Z uwagi na liczne skutki uboczne decyzja o usunięciu przydatków w celu uniknięcia nowotworu musi być poprzedzona konsultacją z ginekologiem, onkologiem, genetykiem a czasem także z psychologiem. W tym wypadku zespół medyczny nie stara się forsować konkretnej drogi postępowania – ostateczna decyzja należy do pacjentki, a naszą rolą jest przekazanie jej pełnych informacji, by tę decyzję mogła podjąć w pełni świadomie.
Obecnie coraz więcej mówi się o zabezpieczeniu płodności u pacjentów i pacjentek onkologicznych oraz u kobiet z ryzykiem rozwoju nowotworów. Wraz z uruchomieniem rządowego programu in vitro w 2024 roku także osoby zainteresowane zabezpieczeniem płodności przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego mogą skorzystać z tej procedury bezpłatnie po spełnieniu kryteriów programowych.
Źródła:
- https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/profilaktyczne-usuniecie-jajnikow-i-jajowodow-po-wykryciu-mutacji-brca1-2-co-sie-z-tym-wiaze/
- https://www.kliniki.pl/wiedza/laparoskopowe-usuniecie-jajnikow-i-jajowodow-kiedy-rozwazyc-zabieg/
- https://www.kcmclinic.pl/ginekologia-maloinwazyjna/laparoskopowe-operacje-macicy-jajnikow-i-jajowodow/laparoskopowe-usuniecie-jajnikow-jajowodow-mutacja-brca-3d/
- https://gyncentrum.pl/strefa-wiedzy/ginekologia/usuniecie-jajnika-czy-przekresla-szanse-na-ciaze/
