Diagnoza choroby terminalnej wiąże się z ogromnym stresem emocjonalnym, jednak nowe badania wskazują na skuteczne metody wsparcia psychologicznego. Opublikowana w „Psicothema” metaanaliza obejmująca ponad 1100 pacjentów wykazała, że Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT) znacząco poprawia jakość życia oraz redukuje objawy lęku i depresji u osób w opiece paliatywnej.
Metaanaliza 13 badań potwierdza skuteczność terapii
Naukowcy z University of Burgos i European University of Valencia przeprowadzili systematyczny przegląd i metaanalizę, aby ocenić efektywność Terapii Akceptacji i Zaangażowania (ACT) w opiece u kresu życia. Analiza objęła 13 badań z łączną liczbą 1109 uczestników, których średnia wieku wynosiła 61,5 roku. W badaniach wzięło udział 55,7% kobiet.
Wyniki wykazały, że interwencje oparte na ACT przyniosły znaczące, umiarkowane efekty w poprawie jakości życia oraz w redukcji objawów lęku i depresji w porównaniu z grupami kontrolnymi. Efektywność terapii, mierzona za pomocą standaryzowanej różnicy średnich (SMD), wahała się od 0,44 do 0,62. Co istotne, pozytywne rezultaty utrzymywały się w obserwacji długoterminowej, trwającej od 1 do 9 miesięcy po zakończeniu interwencji.
Elastyczność psychologiczna jako kluczowy czynnik poprawy
Jednym z najważniejszych wniosków z metaanalizy jest rola tzw. elastyczności psychologicznej. Okazała się ona najsilniejszym predyktorem poprawy jakości życia u pacjentów. Terapia ACT koncentruje się na rozwijaniu umiejętności akceptacji trudnych myśli i emocji, bez walki z nimi, oraz na zaangażowaniu się w działania zgodne z osobistymi wartościami, nawet w obliczu cierpienia. To właśnie ten mechanizm wydaje się kluczowy dla osiągnięcia lepszego samopoczucia psychicznego.
Badanie wskazało również na różnice w skuteczności w zależności od formy prowadzenia terapii. Interwencje prowadzone twarzą w twarz przynosiły lepsze rezultaty niż te realizowane zdalnie, co sugeruje wagę bezpośredniego kontaktu terapeutycznego w tej wrażliwej grupie pacjentów.
Wsparcie w radzeniu sobie z diagnozą
Diagnoza choroby przewlekłej lub terminalnej często wywołuje silne i gwałtowne reakcje emocjonalne, takie jak szok, złość, smutek i lęk. Specjaliści w dziedzinie psychologii zdrowia podkreślają, że korzystanie ze sprawdzonego wsparcia psychologicznego jest kluczowym elementem radzenia sobie z nową sytuacją życiową. Oprócz ACT, w praktyce klinicznej stosuje się również inne metody oparte na dowodach, w tym terapię poznawczo-behawioralną (CBT) oraz techniki uważności (mindfulness).
Celem tych interwencji jest budowanie odporności psychicznej (rezyliencji), która pomaga pacjentom radzić sobie z emocjami i stresem związanym z chorobą. Jak podkreślają autorzy analizy, wyniki te wspierają kliniczne znaczenie terapii ACT jako ważnego narzędzia w opiece paliatywnej, które pozwala na oferowanie pacjentom współczującego i skoncentrowanego na osobie wsparcia.
Źródła
Macías J, Lara-Merín L, López-Pinar C. "Acceptance and Commitment Therapy (ACT) in End-of-Life Care: A Meta-Analysis of Efficacy and Process of Change." Psicothema, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42528407/
