Nowe badanie opublikowane 18 maja 2026 roku w „Scientific Reports” ujawnia, że rak brodawkowaty tarczycy rozwijający się po katastrofie w Czarnobylu ma odmienne sygnatury molekularne w zależności od dawki promieniotwórczego jodu-131, na jaką narażony był pacjent. Odkrycie to rzuca nowe światło na mechanizmy kancerogenezy popromiennej i może mieć implikacje dla przyszłej diagnostyki.
Katastrofa w Czarnobylu a gwałtowny wzrost zachorowań
Awaria reaktora w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 roku spowodowała uwolnienie do środowiska ogromnych ilości substancji radioaktywnych, w tym jodu-131 (I-131). Jednym z najpoważniejszych długoterminowych skutków zdrowotnych był dramatyczny wzrost zachorowań na raka tarczycy, zwłaszcza wśród osób, które w momencie katastrofy były dziećmi. Dane medyczne wskazują, że na skażonych terenach wzrost zachorowań na nowotwory u dzieci przekroczył 90%.
Dzieci były grupą szczególnego ryzyka, ponieważ ich tarczyce, będące w fazie intensywnego wzrostu, znacznie szybciej i skuteczniej absorbowały radioaktywny jod z otoczenia. Prowadziło to do kumulacji wysokich dawek promieniowania w tym niewielkim organie, co w konsekwencji inicjowało proces nowotworowy, prowadząc najczęściej do rozwoju raka brodawkowatego.
Odmienne sygnatury molekularne guzów w zależności od dawki
Najnowsza analiza, której wyniki opublikowano w „Scientific Reports”, po raz pierwszy wykazała, że guzy tarczycy u osób eksponowanych na jod-131 po Czarnobylu różnią się na poziomie molekularnym w zależności od skali narażenia. Międzynarodowy zespół badawczy zidentyfikował odmienne sygnatury związane z procesem karcynogenezy popromiennej.
Badacze odkryli, że nowotwory powstałe w wyniku ekspozycji na wysokie dawki jodu-131 mają inny profil molekularny niż te, które rozwinęły się po narażeniu na dawki niskie. To kluczowe odkrycie sugeruje istnienie co najmniej dwóch odrębnych mechanizmów rozwoju raka tarczycy indukowanego promieniowaniem, co może mieć znaczenie dla przyszłych metod diagnostycznych oraz oceny ryzyka.
Wpływ niskich dawek promieniowania wciąż badany
Zrozumienie wpływu niskich dawek promieniowania od dawna stanowi wyzwanie dla naukowców. Badania na modelach zwierzęcych, takie jak te opublikowane w 2022 roku, również w „Scientific Reports”, potwierdzają, że nawet ekspozycja na niewielkie ilości radioaktywnego jodu wywołuje długoterminowe zmiany w tkance tarczycy. Obserwacje te wspierają tezę, że nie istnieje w pełni bezpieczny próg promieniowania, jeśli chodzi o ryzyko onkologiczne.
Konsekwencje zdrowotne awarii w Czarnobylu są odczuwalne do dziś. Analiza molekularna guzów pozwala nie tylko lepiej zrozumieć procesy, które zaszły w przeszłości, ale również dokładniej oceniać ryzyko związane z potencjalnymi przyszłymi zdarzeniami radiacyjnymi i opracowywać skuteczniejsze strategie prewencyjne oraz terapeutyczne.
Źródła
Ory C, Jouannet C, et al. "Post-Chornobyl thyroid papillary carcinomas display distinct past 131I exposure and radiation-associated carcinogenesis molecular signatures at low and high thyroid doses." Scientific Reports, 2026.
Larsson M, Rudqvist NP, et al. "Age-related long-term response in rat thyroid tissue and plasma after internal low dose exposure to (131)I." Sci Rep, 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35136135/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41247536/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40875278/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38136444/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37760552/
