Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego zidentyfikowali enzym N4BP2 jako przyczynę chromotrypsji. To gwałtowne zdarzenie genetyczne pozwala komórkom nowotworowym na szybką ewolucję i rozwój oporności na leczenie.
Czym jest chromotrypsja i jak często występuje
Chromotrypsja to proces, w którym chromosom rozpada się na wiele fragmentów, a następnie jest nieprawidłowo składany. W przeciwieństwie do stopniowego gromadzenia mutacji, to pojedyncze, katastroficzne zdarzenie może wprowadzić dziesiątki, a nawet setki zmian genetycznych jednocześnie. Skutkuje to gwałtowną ewolucją guza, co utrudnia jego kontrolę.
Zjawisko to jest powszechne – badania sugerują, że ślady tego typu uszkodzeń chromosomów wykazuje około jeden na cztery nowotwory. W niektórych typach raka wskaźnik ten jest jeszcze wyższy. Chromotrypsja jest obecna w niemal wszystkich przypadkach kostniakomięsaka (agresywnego raka kości) oraz w wielu nowotworach mózgu.
Jak zidentyfikowano enzym N4BP2
Proces chromotrypsji rozpoczyna się, gdy błędy podczas podziału komórki prowadzą do uwięzienia pojedynczych chromosomów w małych strukturach zwanych mikrojądrami. Gdy mikrojądro pęka, odsłonięty chromosom staje się podatny na działanie nukleaz – enzymów tnących DNA. Do tej pory nie wiedziano, która nukleaza jest za to odpowiedzialna.
Aby znaleźć winowajcę, zespół badawczy przeanalizował wszystkie znane ludzkie nukleazy. Odkryto, że jeden enzym, N4BP2, był w stanie wnikać do mikrojąder i niszczyć znajdujące się w nich DNA. Usunięcie go z komórek raka mózgu drastycznie ograniczyło fragmentację chromosomów, a jego wprowadzenie do zdrowych komórek wywołało ten proces.
Nowy cel w walce z agresywnym rakiem
Analiza ponad 10 000 genomów nowotworowych wykazała, że nowotwory o wyższym poziomie aktywności N4BP2 miały znacznie więcej cech chromotrypsji. Guzy te zawierały również zwiększoną ilość pozachromosomowego DNA (ecDNA), które często przenosi geny promujące raka i jest związane z agresywnym wzrostem i opornością na terapię.
Odkrycie roli N4BP2 wskazuje na nowy, potencjalny cel terapeutyczny. Jak stwierdził autor badania, Don Cleveland, „celowanie w N4BP2 lub aktywowane przez niego szlaki może pozwolić na ograniczenie chaosu genomowego, który umożliwia guzom adaptację, nawroty i nabywanie lekooporności”.
Źródło: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260215225546.htm
