Liczba diagnoz raka jelita grubego w Polsce systematycznie rośnie, a prognozy wskazują, że do 2026 roku może osiągnąć 20 tysięcy nowych przypadków rocznie. Według danych, już w 2022 roku odnotowano 18,8 tys. zachorowań, a eksperci jako główne przyczyny wskazują czynniki związane ze stylem życia oraz przewlekłe stany zapalne.
Kluczowe czynniki ryzyka to dieta i styl życia
Głównymi przyczynami wzrostu zachorowań na raka jelita grubego są czynniki modyfikowalne, związane z codziennymi nawykami. Eksperci wskazują, że niezdrowa dieta, brak regularnej aktywności fizycznej, palenie tytoniu oraz nadużywanie alkoholu to kluczowe elementy zwiększające ryzyko. Onkolodzy podkreślają, że nowotwór ten jest często wynikiem nagromadzenia wielu czynników ryzyka na przestrzeni lat, co jest zgodne z holistycznym podejściem do analizy przyczyn choroby.
W kontekście rosnącej liczby zachorowań wśród młodszych dorosłych, naukowcy zwracają uwagę na dodatkowe czynniki. Wśród potencjalnych przyczyn wymienia się spożycie żywności wysoko przetworzonej, zaburzenia mikrobiomu jelitowego, a także wpływ substancji chemicznych, takich jak herbicydy, oraz zmiany hormonalne w organizmie.
Cukrzyca typu 2 może zwiększać ryzyko zmian w jelicie
Badania naukowe dostarczają dowodów na powiązania między chorobami metabolicznymi a nowotworami. Analiza oparta na randomizacji mendlowskiej wykazała, że cukrzyca typu 2 ma istotny dodatni związek przyczynowy z ryzykiem rozwoju nowotworów jelita grubego. Sugeruje to, że pacjenci z cukrzycą mogą stanowić grupę podwyższonego ryzyka.
W tym samym badaniu naukowcy analizowali również rolę mikrobioty jelitowej. Wyniki wskazują, że mikroflora jelitowa może odgrywać rolę pośredniczącą w związku między cukrzycą a rakiem jelita grubego. Zrozumienie tych mechanizmów może w przyszłości przyczynić się do opracowania nowych strategii prewencyjnych.
Nieswoiste objawy opóźniają postawienie diagnozy
Jednym z największych wyzwań w walce z rakiem jelita grubego jest jego późna wykrywalność. Objawy choroby są często nieoczywiste i mogą być mylone z powszechnymi dolegliwościami, takimi jak niestrawność czy zespół jelita drażliwego. To sprawia, że pacjenci zgłaszają się do lekarza w zaawansowanym stadium choroby, co znacznie pogarsza rokowania.
Późna diagnoza jest jednym z głównych powodów wysokiej śmiertelności. Szacuje się, że z powodu raka jelita grubego umiera nawet co drugi zdiagnozowany pacjent, co czyni go jednym z najgroźniejszych nowotworów. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych jest kluczowe dla skuteczności leczenia i zwiększenia szans na przeżycie.
Niska zgłaszalność na badania mimo wysokiej świadomości
Pomimo że świadomość społeczna dotycząca profilaktyki nowotworowej jest wysoka, nie przekłada się to na działania praktyczne. Dane wskazują, że dziewięciu na dziesięciu Polaków wie, że wczesne wykrycie raka ratuje życie, jednak niewielu regularnie wykonuje badania przesiewowe. Zaledwie co piąty Polak bada się regularnie, a aż 27% przyznaje, że w ogóle nie wykonuje badań profilaktycznych. W celu poprawy dostępności i świadomości w zakresie badań w Warszawie uruchomiono nowe centrum profilaktyki onkologicznej.
Źródła
Liu T, Tong Q. "Causal links between diabetes, gut microbiota, and colon cancer: insights from Mendelian randomization." Endokrynol Pol, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42200339/
Misiak M, Maciejowska A, et al. "The Effect of Anti-Inflammatory Drugs on the Incidence of Colorectal Cancer." Pharmaceutics, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42357259/
