Słońce jest naturalnym elementem naszego środowiska i w rozsądnych ilościach może korzystnie wpływać na samopoczucie, rytm dobowy oraz codzienną aktywność. Wiele osób kojarzy letnie miesiące z relaksem na świeżym powietrzu i zdrowym kolorytem skóry. Warto jednak pamiętać, że opalenizna nie jest oznaką „wzmocnienia” skóry, lecz reakcją obronną organizmu na działanie promieniowania ultrafioletowego. To właśnie dlatego do ekspozycji słonecznej należy podchodzić świadomie i z umiarem.
Czy opalanie się jest bezpieczne?
Promieniowanie UV dzieli się głównie na dwa typy:
- UVA – przenika głębiej do skóry, przyspiesza fotostarzenie, sprzyja utracie jędrności i powstawaniu przebarwień;
- UVB – odpowiada za rumień, oparzenia słoneczne oraz pobudzenie procesów prowadzących do powstawania opalenizny.
Nadmierna ekspozycja na oba typy promieniowania może zwiększać ryzyko:
- uszkodzeń DNA komórek skóry;
- przedwczesnego starzenia się skóry;
- przesuszenia i podrażnień;
- rozwoju nowotworów skóry, w tym czerniaka.
Nie oznacza to jednak, że należy całkowicie unikać słońca. Kluczowe znaczenie ma sposób korzystania z pogody. Krótki spacer, aktywność fizyczna na zewnątrz czy odpoczynek w cieniu są czymś zupełnie innym niż wielogodzinne leżenie w pełnym słońcu podczas najwyższego indeksu UV. To właśnie brak rozsądku, a nie samo słońce, najczęściej staje się problemem.
Jak powstaje opalenizna?
Opalenizna to efekt biologicznego mechanizmu obronnego skóry. Gdy promieniowanie UV dociera do naskórka, organizm uruchamia proces zwiększonej produkcji melaniny – naturalnego barwnika odpowiedzialnego za kolor skóry, włosów i tęczówek. Melanina ma zdolność pochłaniania części promieniowania ultrafioletowego, dzięki czemu ogranicza uszkodzenia komórek.
Za wytwarzanie melaniny odpowiadają komórki zwane melanocytami. Pod wpływem słońca ich aktywność wzrasta, a pigment zostaje przekazany do komórek naskórka. W efekcie skóra stopniowo ciemnieje. Jest to sygnał, że organizm próbuje lepiej zabezpieczyć się przed kolejną dawką promieniowania.
Proces opalania może przebiegać dwuetapowo:
- szybkie przyciemnienie skóry – wynik utlenienia już istniejącej melaniny;
- trwalsza opalenizna – pojawia się po kilkunastu godzinach lub kilku dniach, gdy skóra zaczyna produkować nowy barwnik.
Na tempo opalania wpływają również indywidualne cechy organizmu, przede wszystkim fototyp skóry.
Jak bezpiecznie korzystać ze słońca?
Najważniejszą zasadą jest umiar. Skóra znacznie lepiej toleruje krótszą, regularną ekspozycję niż wielogodzinne opalanie podczas urlopu. Jeśli po zimie planujemy więcej czasu spędzać na zewnątrz, warto stopniowo przyzwyczajać ciało do słońca. Dzięki temu zmniejszamy ryzyko oparzeń, przesuszenia i silnych podrażnień.
Podstawą codziennej profilaktyki pozostaje również filtr przeciwsłoneczny, który powinien chronić zarówno przed UVA, jak i UVB. Należy nakładać tego typu preparaty przed wyjściem z domu oraz ponawiać aplikację co kilka godzin, szczególnie po kąpieli, spoceniu się lub wytarciu skóry ręcznikiem. Rozsądne korzystanie ze słońca pozwala cieszyć się latem bez narażania zdrowia skóry.
O codziennej ochronie warto też pamiętać poprzez:
- kapelusz lub czapkę z daszkiem;
- okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV;
- przewiewną odzież osłaniającą ramiona;
- regularne picie wody;
- odpoczynek w cieniu podczas upałów.
Bibliografia:
- Marcin Ebisz, Marta Brokowska, Szkodliwe oddziaływanie promieniowania ultrafioletowego na skórę człowieka, Hygeia Public Health 2015, 50(3): 467-473
- Krzyżostan M., Ochrona przeciwsłoneczna – fakty i mity na temat działania filtrów przeciwsłonecznych, „Świat Przemysłu Kosmetycznego” 2019, nr 2.
- Piejko L., Promieniowanie UV. Jak się przed nim chronić, „Zdrowie” 62 • [4] 2017.
