Psychika w raku piersi – jak radzić sobie z lękiem i depresją?

Słowa padające w gabinecie lekarskim – diagnoza choroby nowotworowej – potrafią w ułamku sekundy wywrócić cały dotychczasowy świat chorego do góry nogami. Pojawia się szok, niedowierzanie, ogromny stres związany z niepewną przyszłością oraz natłok pytań o proces leczenia. Rak piersi to nie tylko wyzwanie dla ciała i fizyczności, ale przede wszystkim potężne obciążenie dla zdrowia psychicznego.

Lęk przed bolesną terapią, zmiana wyglądu ciała oraz ciągła obawa przed nawrotem choroby sprawiają, że u wielu kobiet rozwijają się zaburzenia psychiczne. Pamiętajmy, że dbanie o emocje i samopoczucie chorego jest tak samo ważne jak chemioterapia czy zabiegi chirurgiczne. W tym artykule omawiamy, jak psychika chorego na raka reaguje na poszczególne etapy leczenia, czym objawia się depresja po raku piersi oraz gdzie szukać fachowego wsparcia.

Psychika chorego na raka – z jakimi emocjami mierzy się pacjentka?

Diagnoza choroby nowotworowej najczęściej pada w najmniej oczekiwanym momencie – często wtedy, gdy kobieta czuje się w pełni sił, a niepokojącą zmianę wykryto podczas rutynowej kontroli. Zderzenie z tą trudną rzeczywistością uruchamia szereg naturalnych reakcji adaptacyjnych, będących próbą poradzenia sobie z nagłym kryzysem.

Wyróżnia się kilka etapów, przez które przechodzi osoba chora.

• Szok i zaprzeczenie – pierwszy moment po usłyszeniu rozpoznania. Pojawia się uczucie nierealności, a ciało i umysł próbują odepchnąć od siebie informacje o zagrożeniu.

• Złość i bunt – pytanie „dlaczego ja?” i poczucie niesprawiedliwości. Emocje te mogą być kierowane na personel medyczny, los czy bliskich chorego.

• Targowanie się – próba szukania układu z losem, zmiana nawyków i poszukiwanie wszelkich sposobów na powrót do zdrowia.

• Obniżenie nastroju i smutek – swego rodzaju żałoba po utraconym dotychczasowym życiu, sprawności czy po prostu po poczuciu bezpieczeństwa.

• Akceptacja – moment, w którym chory przestaje walczyć z samym faktem diagnozy, a zaczyna angażować się w proces leczenia choroby nowotworowej.

Należy pamiętać, że proces ten nie przebiega liniowo. Powrót gorszych dni, wahania nastroju i trudności z odnalezieniem się w nowej sytuacji są naturalną częścią drogi.

Zaburzenia lękowe i depresja po raku piersi – jak rozpoznać niepokojące objawy?

Stres i lęk towarzyszą pacjentkom na każdym etapie leczenia. Czym innym jest jednak przejściowy niepokój przed kolejnym badaniem, a czym innym zaburzenia lękowe czy pełnoobjawowa depresja u pacjentów onkologicznych.

Depresja po raku piersi to najczęstszy problem emocjonalny, z jakim zmagają się pacjenci onkologiczni. Może pojawić się zarówno w trakcie przyjmowania leków, jak i po zakończonym leczeniu, gdy wyczekiwana remisja zamiast ulgi przynosi paraliżujący strach.

Sygnały ostrzegawcze, na które warto zwrócić uwagę

Objawy depresji i stanów lękowych nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Do najczęstszych należą.

• utrzymujący się smutek i przygnębienie – poczucie beznadziejności i braku sensu, które trwają tygodniami i nie mijają mimo wsparcia.

• Zaburzenia snu – uporczywa bezsenność, wybudzanie się w nocy lub przeciwnie – ciągła potrzeba snu i brak siły by wstać z łóżka.

• Wycofanie z życia – chora zaczyna wycofać się z kontaktów towarzyskich, porzuca dotychczasowe pasje i unika rozmów z bliskimi.

• Paraliżujący lęk przed nawrotem choroby – ciągła obawa, że każdy ból w ciele oznacza powrót nowotworu.

• Myśli o śmierci – pojawiające się przeświadczenie, że dalsza walka nie ma sensu.

Jeśli zauważysz te objawy u siebie lub bliskiej osoby, nie wolno ich ignorować ani zwlekać ze zgłoszeniem tego problemu lekarzowi.

Skutki uboczne leczenia a obciążenie psychiczne

Warto podkreślić, że stan emocjonalny często wynika z fizycznych i psychicznych obciążeń, jakie niesie za sobą samo leczenie onkologiczne.

Mastektomia czy operacja oszczędzająca wywołują lęk związany z utratą atrybutów kobiecości i obawami przed reakcją otoczenia. Z kolei chemioterapia i radioterapia wiążą się ze skutkami ubocznymi leczenia – takimi jak wypadanie włosów, zmęczenie, nudności czy wczesna menopauza. Zmiany te mają ogromny, negatywny wpływ na jakość życia oraz samoocenę pacjentek.

Co więcej, niektóre leki (np. stosowane w hormonoterapii) mogą bezpośrednio wpływać na poziom neuroprzekaźników w mózgu, zwiększając ryzyko wystąpienia zaburzeń depresyjnych.

Profesjonalna pomoc psychologiczna – rola psychoonkologa

Nadal w społeczeństwie funkcjonuje mit, że w walce z chorobą trzeba być stale silnym, a okazywanie słabości jest czymś złym. To błędne myślenie. Skorzystanie z profesjonalnego wsparcia to nie oznaka porażki, ale wyraz dojrzałości i dbałości o własne zdrowie.

Świetnym oparciem na tej drodze jest psychoonkolog. To specjalista (psycholog lub lekarz), który ma wiedzę zarówno z zakresu psychologii, jak i przebiegu chorób nowotworowych. Specjalista:

• uczy skutecznych metod radzenia sobie ze stresem – pomaga opanować ataki paniki, lęk przed zabiegami i codzienny niepokój.

• Ułatwia akceptację zmian w ciele – pomaga odbudować poczucie własnej wartości po mastektomii czy utracie włosów.

• Pomaga w komunikacji z bliskimi i personelem medycznym – uczy, jak mówić o swoich potrzebach i stawiać granice.

• Towarzyszy w procesie adaptacji – pomaga odnaleźć się w nowej sytuacji i zaakceptować zmieniony rytm dnia.

Gdzie szukać pomocy?

Gdy lęk staje się zbyt przytłaczający, warto pamiętać, że system opieki oraz liczne organizacje pozarządowe oferują bezpłatne wsparcie. Nie musisz szukać pomocy po omacku – oto najważniejsze punkty, do których możesz się zwrócić.

• Szpitale i Centra Onkologii – prawie każda placówka prowadząca leczenie onkologiczne ma w swoich strukturach poradnię psychoonkologiczną lub zatrudnia psychologów. Poradź się swojego lekarza prowadzącego, jak zapisać się na konsultację w ramach przygotowania do zabiegu lub w trakcie terapii.

• Kluby Amazonek – największa w Polsce sieć wsparcia dla kobiet po leczeniu raka piersi. Lokalne kluby działają w niemal każdym większym mieście, oferując spotkania z psychoonkologami, wolontariuszami (kobiety, które same przeszły leczenie) oraz grupy wsparcia.

• Infolinie onkologiczne i telefony zaufania – jeśli wolisz porozmawiać bez wychodzenia z domu lub potrzebujesz szybkiej rozmowy, skorzystaj z dedykowanych infolinii (np. Infolinia Onkologiczna Polskiego Towarzystwa Psychoonkologicznego).

• Fundacje i organizacje pozarządowe – fundacja Rak’n’Roll, Fundacja Tam i z Powrotem czy Fundacja Alivia oferują bezpłatne programy wsparcia psychologicznego, warsztaty oraz pomoc w organizacji leczenia.

• Poradnie Zdrowia Psychicznego (NFZ) – otrzymasz tam bezpłatną pomoc psychologa i lekarza psychiatry. Do psychiatry nie potrzebujesz skierowania od lekarza POZ, co skraca czas oczekiwania na wizytę.

Rola bliskich – jak mądrze wspierać osobę chorą?

Osoba chorująca na nowotwór potrzebuje pomocy ze strony bliskich jak nigdy dotąd. Rodzina i przyjaciele często jednak sami czują się zagubieni i nie wiedzą, jak reagować na zachowanie osoby chorej.

Co robić, jeśli bliska Ci osoba zmaga się z nowotworem?

• Bądź obecny i słuchaj – czasem najważniejsza jest po prostu obecność i wsparcie, bez zasypywania dobrymi radami czy mówienia „wszystko będzie dobrze”.

• Nie oceniaj i nie uciszaj emocji – pozwól chorej na płacz, złość czy chwile zwątpienia. Daj jej przestrzeń do wyrażenia trudnych uczuć.

• Oferuj konkretną pomoc – zamiast pytać „czy czegoś potrzebujesz?”, zaproponuj ugotowanie obiadu, zrobienie zakupów czy zawiezienie do szpitala na zabieg.

• Pamiętaj o sobie – choroba dotyka całego systemu rodzinnego. Zadbaj również o swoje emocje i siły, by być oparciem dla bliskiej osoby.

FAQ

Czy lekki spadek nastroju i płacz po diagnozie to już depresja?

Nie. Smutek, żal, złość czy płacz są całkowicie naturalną reakcją emocjonalną na stres związany z diagnozą nowotworu. O depresji mówimy wtedy, gdy obniżony nastrój, bezsenność, brak energii i utrata zainteresowań utrzymują się nieprzerwanie przez co najmniej 2 tygodnie i utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Czy w trakcie leczenia onkologicznego można bezpiecznie przyjmować leki antydepresyjne?

Tak, farmakoterapia przeciwdepresyjna jest bezpieczna i stosowana u pacjentek onkologicznych, jednak o włączeniu leków zawsze decyduje lekarz psychiatra w porozumieniu z onkologiem. Wybór preparatu musi uwzględniać interakcje z lekami stosowanymi w terapii antynowotworowej.

Czym są grupy wsparcia dla kobiet po raku piersi i czy warto do nich dołączyć?

Grupy wsparcia (np. w ramach klubów Amazonek) to spotkania osób przebywających podobną drogę. Dołączenie do grupy pozwala wymienić się doświadczeniami, zmniejszyć poczucie samotności w chorobie oraz zyskać praktyczne wskazówki dotyczące rekonwalescencji od kobiet, które osobiście pokonały podobne trudności.

Źródła:

https://www.norbertszram.pl/rak-piersi-a-zaburzenia-lekowe-i-depresyjne/
https://forumprzeciwdepresji.pl/depresja/o-chorobie/objawy-depresji