Laserowa korekcja wzroku ma już prawie czterdzieści lat, a wciąż obrosła mitami: że laser „wypala” oko, że zabieg boli, że wada i tak wróci. Wyjaśniamy prosto, co nauka wie na pewno, co pozostaje indywidualną sprawą pacjenta i lekarza – i dlaczego stan zdrowia całego organizmu ma tu większe znaczenie, niż się wydaje.
Na czym polega wada wzroku?
Oko działa jak aparat fotograficzny: światło przechodzi przez rogówkę i soczewkę, a ostry obraz powinien powstać na siatkówce. Przy krótkowzroczności gałka oczna jest nieco za długa albo rogówka za bardzo wypukła – obraz powstaje przed siatkówką i dal jest rozmyta. Przy nadwzroczności jest odwrotnie. Astygmatyzm oznacza, że rogówka nie jest równo zaokrąglona, tylko przypomina kształtem łyżkę: w jednej osi załamuje światło mocniej niż w drugiej.
Okulary i soczewki kontaktowe dodają brakującą lub odejmują nadmiarową moc optyczną „z zewnątrz”. Laser robi to samo, ale wewnątrz oka: zmienia krzywiznę rogówki, która odpowiada za około dwie trzecie mocy łamiącej oka. Rogówka w centrum ma nieco ponad pół milimetra grubości, a laser modyfikuje z niej zaledwie kilkadziesiąt mikrometrów.
Dwa lasery, dwa języki
W korekcji wzroku pracują dwa rodzaje laserów, które zupełnie inaczej „rozmawiają” z tkanką.
Laser ekscymerowy emituje ultrafiolet o długości fali 193 nm. Jego fotony mają tyle energii, że rozrywają wiązania chemiczne między cząsteczkami kolagenu rogówki – tkanka nie topi się ani nie pali, lecz dosłownie rozpada na cząsteczki, które odlatują z powierzchni. Zjawisko nazywa się fotoablacją. Każdy impuls usuwa warstwę o grubości około 0,25 mikrometra, czyli ćwierć tysięcznej milimetra. To ten laser od lat 80. kształtuje rogówkę w metodach PRK i LASIK.
Laser femtosekundowy działa w podczerwieni i nie usuwa tkanki z powierzchni. Jego ultrakrótkie impulsy (jedna femtosekunda to 0,000000000000001 sekundy) skupiają się w wybranym punkcie wewnątrz rogówki i tworzą tam mikroskopijny pęcherzyk. Tysiące takich pęcherzyków obok siebie układają się w gładką płaszczyznę rozdziału – cięcie bez ostrza. Tak powstaje płatek w metodzie femtoLASIK i cienki dysk (lentikuła) wyjmowany przez 2–3-milimetrowe nacięcie w metodzie SMILE https://blikpol.pl/laserowa-korekcja-wzroku
Fakty i mity
Mit: laser wypala oko. Laser ekscymerowy nazywany jest „zimnym” właśnie dlatego, że nie generuje ciepła w tkance. Gdy w 1981 roku badacze z IBM porównali go z laserem zielonym na tym samym materiale, zielony zostawiał zwęglone, martwe brzegi, a ekscymerowy – krawedź gładką jak po skalpelu.
Mit: zabieg boli. Oko znieczula się kroplami, a sam etap laserowy trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund na oko. Pacjenci opisują raczej uczucie ucisku (przy mocowaniu pierścienia stabilizującego) niż ból. Dyskomfort pojawia się po zabiegu i zależy od metody: po PRK przez kilka dni, póki nie odrośnie nabłonek, po LASIK i SMILE zwykle tylko przez kilka godzin.
Mit: wada wraca. Zmieniony kształt rogówki jest trwały. U części osób – częściej przy dużych wadach – może dojść do niewielkiej regresji, którą da się doszlifować. Natomiast to, co wiele osób bierze za „powrót wady” po czterdziestce, to prezbiopia: naturalne sztywnienie soczewki wewnątrz oka, które dotyka każdego i nie ma nic wspólnego z rogówką. Laser koryguje widzenie do dali; okulary do czytania przyjdą z wiekiem niezależnie od zabiegu.
Fakt: nie każdy się kwalifikuje. I to jest dobra wiadomość, bo oznacza, że system działa. Pomiar grubości rogówki, mapa jej kształtu, badanie filmu łzowego i ocena stabilności wady odsiewają osoby, u których ryzyko byłoby za duże.
Fakt: zaufało mu wojsko i NASA. Armia USA od 1993 roku prowadziła własne badania, a od 2000 roku program korekcji dla żołnierzy, w tym pilotów i jednostek specjalnych. W 2007 roku NASA dopuściła zabieg u astronautów – po sprawdzeniu, jak rogówka po zabiegu znosi niskie ciśnienie i małą ilość tlenu.
Zdrowie całego organizmu a oczy
To wątek, o którym mówi się najrzadziej, a dla czytelników żyjących z chorobą przewlekłą jest najważniejszy. Rogówka po zabiegu musi się zagoić, a gojenie zależy od całego organizmu, nie tylko od oka. Dlatego podczas kwalifikacji lekarz pyta nie tylko o wadę, ale też o choroby ogólne i przyjmowane leki.
Do sytuacji, w których okuliści zazwyczaj zalecają ostrożność albo odroczenie decyzji, należą m.in.:
- choroby autoimmunologiczne i tkanki łącznej (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, zespół Sjögrena) – ze względu na ryzyko zaburzeń gojenia i nasilonego zespołu suchego oka;
- leczenie immunosupresyjne, chemioterapia i radioterapia – w trakcie aktywnego leczenia onkologicznego zabieg planowy zwykle się odkłada; część terapii przejściowo zmienia jakość filmu łzowego i tempo regeneracji nabłonka, a decyzję o terminie okulista podejmuje wspólnie z lekarzem prowadzącym;
- niewyrównana cukrzyca – wahania glikemii zmieniają refrakcję oka, więc pomiar wady bywa niemiarodajny;
- ciąża i karmienie piersią – hormony wpływają na uwodnienie rogówki i stabilność wady;
- niektóre leki, np. izotretynoina stosowana w leczeniu trądziku czy amiodaron – wpływają na powierzchnię oka;
- stożek rogówki i inne choroby rogówki, nasilone suche oko, nieustabilizowana jaskra.
Większość z tych sytuacji nie zamyka drogi na zawsze. Oznacza raczej: najpierw ustabilizować zdrowie, potem wrócić do tematu. Osoby po zakończonym leczeniu, w remisji i z dobrym stanem powierzchni oka są kwalifikowane na ogólnych zasadach – z tą różnicą, że lekarz dokładniej przyjrzy się filmowi łzowemu i gojeniu.
