Współczesna chirurgia onkologiczna oferuje wiele możliwości leczenia zmian w piersiach. Nie wszystkie z nich wymagają usunięcia piersi – coraz częściej pacjentki, po konsultacji z zespołem lekarzy, decydują się na operację oszczędzającą pierś. Dzięki takiemu postępowaniu zmiany nowotworowe zostają usunięte, a pierś zachowuje większość tkanki, która może być dalej modelowana, aby odzyskała jak najbardziej naturalny i symetryczny wygląd. Czy każdy przypadek można operować w ten sposób? Jakie są wskazania i przeciwwskazania? W poniższym tekście odpowiadam na te oraz na wiele innych pytań.
Operacja oszczędzająca pierś – co to za zabieg?
Zabieg oszczędzający pierś, czyli BCT operacja (od ang. breast-conserving therapy), może przebiegać różnorodnie, w zależności od czynników takich jak wielkość i umiejscowienie guza, obecność przerzutów, odpowiedź na leczenie czy stan ogólny i budowa anatomiczna pacjentki. Jego celem jest jednak zawsze to samo: pozostawienie fragmentu zdrowej tkanki wystarczającego do zachowania w miarę naturalnego wyglądu piersi lub do jej odbudowania z zastosowaniem metod chirurgii plastycznej.
Najbardziej korzystna dla pacjentki jest tumorektomia. Termin ten oznacza wycięcie guza z marginesem zdrowej tkanki, przy czym margines ten jest niewielki. Postępowanie takie jest możliwe wówczas, gdy chorobę udało się rozpoznać wcześnie, a guz nie zdążył się rozrosnąć.
Drugi wariant to kwadrantektomia. Co to jest? Pod tym pojęciem kryje się usunięcie większego fragmentu piersi, tzw. kwadrantu. Wyróżniamy cztery kwadranty piersi: górny wewnętrzny, górny zewnętrzny, dolny wewnętrzny i dolny zewnętrzny. Po wycięciu jednego kwadrantu pierś jest zmniejszona, może też przybrać nieco inny kształt, ale nadal może wyglądać dość naturalnie.
Operacje BCT są dziś standardem w leczeniu raka piersi, zwłaszcza w jego pierwszych stadiach. W połączeniu z innymi metodami terapeutycznymi (takimi jak radioterapia), dają wyniki leczenia porównywalne z mastektomią (całkowitym usunięciem piersi), a jednocześnie są od nich mniej drastyczne pod kątem estetycznym.
W jakich okolicznościach można ocalić pierś?
O to bardzo często pytają moje pacjentki tuż po diagnozie. W kontekście ocalenia piersi przed całkowitym usunięciem ogromne znaczenie ma wczesna diagnostyka. Operacja oszczędzająca pierś jest możliwa tylko wówczas, gdy zmiana zajmuje niewielką część gruczołu i jest ograniczona – tj. nie ma licznych ognisk i przerzutów. Bardzo ważna jest także techniczna możliwość uzyskania marginesu czystej (czyli wolnej od nowotworu) tkanki – w tym celu przed planowaną operacją BCT konieczna jest diagnostyka, m.in. badania histopatologiczne. Dodatkowo zabieg oszczędzający piersi może być wykonany tylko u tych pacjentek, które mają możliwość przejścia radioterapii.
Operacja oszczędzająca pierś – wskazania i przeciwwskazania
Wskazania:
- Nowotwór wykryty we wczesnym stadium – pierwotna, pojedyncza zmiana o niewielkiej średnicy.
- Możliwość uzyskania marginesu zdrowej tkanki.
- Możliwość przejścia radioterapii.
- Brak przerzutów do węzłów chłonnych.
- Wola pacjentki, która preferuje taką właśnie operację.
Przeciwwskazania:
- Nowotwór w późniejszym stadium – zmiana rozległa, wieloogniskowa, rozlana.
- Niemożność poddania się radioterapii.
- Uwarunkowania anatomiczne, towarzyszące choroby.
- Wola pacjentki, która może preferować mastektomię.
Metody operacji oszczędzającej pierś
Istnieje kilka typów operacji oszczędzających pierś, a wybór konkretnego postępowania zależy od stanu pacjentki i od decyzji lekarza. Oto najczęściej stosowane techniki:
Operacja oszczędzająca pierś bez rekonstrukcji – zmiana zostaje usunięta, a ubytek tkanki nie jest odtwarzany. Najczęściej efektem jest nieznaczne zmniejszenie piersi oraz niewielka zmiana jej kształtu.
Onkoplastyczna rekonstrukcja jednoczasowa – zabieg ten można zakwalifikować zarówno do BCT, jaki do rekonstrukcji piersi. Podczas jednej operacji usunięta zostaje zmiana a pacjentce jest wszczepiany fragment własnej tkanki lub implant, w celu zachowania naturalnego wyglądu piersi.
Jeśli konieczne było usunięcie piersi, w większości przypadków możliwa będzie jej rekonstrukcja chirurgiczna, którą da się przeprowadzić nawet wiele miesięcy po zakończeniu leczenia.
Jak przygotować się do operacji oszczędzającej pierś?
Aby w ogóle można było podjąć decyzję o wykonaniu operacji oszczędzającej pierś, konieczna jest konsultacja multidyscylinarna pacjentki. W skład zespołu rekomendującego BCT lub mastektomię wchodzą zazwyczaj chirurg, onkolog i radioloterapeuta. Jeśli jako specjaliści jesteśmy zgodni co do możliwości i zasadności BCT, pacjentka przechodzi niezbędną diagnostykę, obejmującą szereg badań laboratoryjnych, obrazowych i histopatologicznych.
Po stronie pacjentki pozostaje stosowanie się do naszych wytycznych lekarskich, które obejmują przede wszystkim przyjmowanie zaleconych leków i rezygnację z używek (najlepiej trwałą – nawet po leczeniu nie warto wracać do papierosów czy alkoholu, które są przecież kancerogenami).
Jak przebiega operacja oszczędzająca pierś?
Wstępem do zabiegu jest tzw. zakotwiczenie guza, wykonywane w znieczuleniu miejscowym. Przy pomocy mammografu lub aparatu USG do guza wprowadzany jest drucik zakończony kotwiczką. Celem tej procedury jest upewnienie się, że w trakcie zabiegu chirurg precyzyjnie usunie cały nowotwór wraz z bezpiecznym marginesem tkanek zdrowych.
Sama operacja oszczędzająca pierś wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym, czyli pod kontrolą anestezjologa. Chirurg najpierw nacina skórę a następnie wycina fragment gruczołu wokół kotwiczki. Następnie rana jest zszywana i zakładane są dreny, mające odprowadzać wysięk. Całość trwa ok. 1-2 godzin, później pacjentka jest wybudzana.
Pobrany margines tkanki poddawany jest badaniu histopatologicznemu – jeśli wykryte zostaną w nim komórki nowotworowe, zabieg trzeba będzie powtórzyć, wycinając jeszcze więcej tkanki lub decydując się na całkowite usunięcie piersi.
Zalecenia po operacji oszczędzającej pierś
Jak długo boli pierś po operacji oszczędzającej? To pytanie czasami pada w moim gabinecie. Rekonwalescencja po zabiegu trwa ok. 2-4 tygodni. Boląca pierś po operacji oszczędzającej nie jest powodem do niepokoju – to naturalna reakcja organizmu. Ból można kontrolować odpowiednimi środkami. Pacjentki zastanawiają się często, ile dni w szpitalu po operacji oszczędzającej muszą spędzić oraz ile zwolnienia po operacji oszczędzającej potrzebują w pracy. To kwestie bardzo indywidualne – najczęściej hospitalizacja trwa do tygodnia a lekarz wystawia L4 na kolejnych kilka tygodni.
W tym czasie należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i podnoszenia ciężkich przedmiotów, a także prowadzenie samochodu. Wskazane jest noszenie stabilizującego stanika, chroniącego i podtrzymującego piersi. Kompresja zapobiega także powstawaniu obrzęków. Zwłaszcza na początku pacjentka powinna mieć pomoc ze strony osób trzecich, co usprawni powrót do zdrowia i zminimalizuje ryzyko wystąpienia komplikacji, a także będzie korzystne pod względem emocjonalnym.
Efekty operacji oszczędzającej pierś
Oszczędzenie piersi przynosi pozytywne skutki zarówno na płaszczyźnie fizycznej, jak i emocjonalnej. Przede wszystkim zachowanie gruczołu pozwala utrzymać symetrię ciała, co jest istotne zwłaszcza w przypadku pacjentek o obfitym biuście.
Jeszcze ważniejsze dla niektórych pań jest jednak to, że zmagająca się z chorobą osoba zachowuje część ciała będącą kulturowym atrybutem kobiecości. Dobry efekt estetyczny pozwala zachować samoocenę, poprawia samopoczucie i stanowi pocieszenie w trudnym czasie choroby onkologicznej.
W tym miejscu pragnę jednak podkreślić istotną kwestię – nie każda z kobiet może poddać się operacji oszczędzającej pierś, co w żadnej mierze nie odbiera kobiecości. Utraconą pierś można będzie odtworzyć, a w razie potrzeby odpowiednio dobrany biustonosz z wkładką może całkowicie zniwelować asymetrię. Warto spojrzeć na swoją kobiecość i wartość znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat wyglądu – najważniejsze jest zdrowie, a nad resztą zawsze będzie można popracować.
Powikłania po operacji oszczędzającej pierś
Podobnie jak każdy zabieg chirurgiczny, także BCT niesie z sobą ryzyko powikłań. Do najczęstszych należą krwiaki i siniaki, które jednak przeważnie ustępują same. Powstaje także niewielkie ryzyko zainfekowania rany pooperacyjnej. Pacjentkom może doskwierać także twarda pierś po operacji oszczędzającej – zmiana struktury również jest naturalna dla procesu gojenia i powinna stopniowo zaniknąć w ciągu kilku tygodni lub miesięcy po operacji. Jeśli tak się nie dzieje, a poczuciu twardości towarzyszą inne objawy (np. gorączka, wysięk), należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.
Ze względu na charakter choroby nowotworowej, w przypadku części pacjentek możliwe są przerzuty po operacji oszczędzającej. W takiej sytuacji plan dalszego leczenia jest opracowywany indywidualnie.
Operacja oszczędzająca pierś – czy warto?
Decyzja o zastosowaniu BCT powinna być podejmowana wspólnie przez zespół lekarzy i pacjentkę, świadomą zarówno korzyści, jak i potencjalnych skutków ubocznych. Wiele zależy od preferencji kobiety – podczas gdy dla większości zachowanie naturalnego wyglądu piersi jest bardzo ważne, niektóre pacjentki mogą jednak preferować całkowite usunięcie piersi z opcją ewentualnej późniejszej rekonstrukcji lub bez niej (tzw. going flat).
Źródła:
- https://onkolmed.pl/wpis/500,na-czym-polega-tumorektomia-zabieg-oszczedzajacy-piers
- https://www.szpitalnaklinach.pl/blog/kwadrantektomia-operacja-oszczedzajaca-w-leczeniu-raka-piersi/
- https://dlaamazonek.pl/blog/news/leczenie-oszczedzajace-piersi-co-to-jest-i-kiedy-jest-stosowane
- https://pol.onkol.kielce.pl/dla-pacjenta/rak-piersi
